YAPAY ZEKÂ İLE DEĞİL, ASIL SMMM’LER ŞİMDİ YOK OLUYOR

Giriş

Muhasebe mesleği uzun süredir “yapay zekâ muhasebecileri bitirecek mi?” sorusu etrafında tartışılıyor. Oysa bugün Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik (SMMM) mesleğini asıl tehdit eden unsur teknoloji değil, idari düzenlemeler yoluyla mesleğin işlevsizleştirilmesidir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan ve kamuoyunda 49 No’lu Tebliğ olarak bilinen düzenleme, görünürde teknik bir vergi uygulaması gibi sunulsa da gerçekte 3568 sayılı Kanun’un 2’nci maddesinde tanımlanan SMMM mesleki haklarını fiilen daraltan bir etki yaratmaktadır.

Bu makale, 49 No’lu Tebliğ’in SMMM mesleğini nasıl görünmez ve etkisiz hâle getirdiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır.

1. 3568 Sayılı Kanun’un 2’nci Maddesi: Mesleğin Anayasası

3568 sayılı Kanun’un 2’nci maddesi, SMMM mesleğinin varlık nedenini tanımlar. Bu maddeye göre SMMM;

• Defter tutar,
• Mali tabloları ve beyannameleri düzenler,
• Mali müşavirlik ve danışmanlık yapar,
• Rapor hazırlar ve görüş bildirir.

Bu yetkiler, SMMM’yi yalnızca teknik bir kayıt elemanı değil; beyanın içeriğini ve vergi matrahını şekillendiren asli aktör olarak konumlandırır.

Dolayısıyla bu yetkilerin içinin boşaltılması, doğrudan mesleğin varlığına yönelmiş bir müdahaledir.

2. 49 No’lu Tebliğ Ne Yapıyor?

49 No’lu Tebliğ ile;

• Gelir ve kurumlar vergisi istisna ve indirimleri,
• İndirimli vergi uygulamaları,
• Asgari tamamlayıcı kurumlar vergisi hesaplamaları,

belirli tutarların aşılması hâlinde zorunlu YMM tasdikine bağlanmıştır.

Buradaki temel sorun YMM tasdiki değil; tasdik zorunluluğunun kapsamının ve eşiğinin ölçüsüzlüğüdür.

Günümüz ekonomik koşullarında sıradan sayılabilecek işlemler dahi, Tebliğ yoluyla SMMM’nin etki alanı dışına itilmiştir.

3. SMMM’nin Danışmanlık ve Raporlama Yetkisi Nasıl Etkisizleşiyor?

SMMM tarafından yapılan;

• istisna analizleri,
• indirim hesaplamaları,
• vergi planlaması ve yorumları,

YMM raporu yoksa hukuki sonuç doğurmamaktadır.

Bu durum, 3568 m.2’de açıkça tanınmış olan raporlama ve mali müşavirlik hakkının fiilen yok sayılması anlamına gelir.

SMMM raporu artık;

• teknik olarak vardır,
• ama hukuken yok hükmündedir.

4. Beyannameyi Yazıp Sonucunu Belirleyememek

Beyannameyi SMMM düzenlemekte; ancak beyanın en kritik unsurları olan istisna ve indirimlerin geçerliliği başka bir meslek mensubunun onayına bağlanmaktadır.

Bu tablo, SMMM’yi:

“Beyannameyi dolduran ama beyanın kaderini tayin edemeyen”

bir konuma sürüklemektedir.

Bu, yetkinin şeklen korunup özünün ortadan kaldırılmasıdır.

Sonuç

Bugün SMMM mesleğini tehdit eden şey yapay zekâ değildir.
Asıl tehdit, mesleği karar verici olmaktan çıkarıp teknik aracıya indirgeyen mevzuat anlayışıdır.

49 No’lu Tebliğ, SMMM’yi yok etmiyor gibi görünse de, etkisizleştirerek görünmez kılmaktadır.

Bu ise yok oluşun en sessiz ama en tehlikeli biçimidir.