YEREL ASGARİ TAMAMLAYICI KURUMLAR VERGİSİ (YATKV)

GİRİŞ

Vergi dünyasının aylardır konuştuğu, OECD'nin İkinci Ayağı (Pillar Two) ve bunun ulusal yansıması olan Yerel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi (YATKV) artık teorik bir tartışma konusu olmaktan çıktı. 7349 sayılı Kanun ile Gelir Vergisi Kanunu'na eklenen geçici 32. madde ve Kurumlar Vergisi Kanunu'na eklenen geçici 19. madde hükümleriyle, YATKV Türk vergi sistemine resmen dahil oldu.

Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), konuya ilişkin ayrıntılı bir "Yerel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi Genel Tebliği" (Seri No: 68) yayımlayarak uygulamanın çerçevesini çizdi. Bu makalede, yürürlükteki mevzuat ışığında YATKV'nin teknik işleyişini, mükellefler için pratik sonuçlarını ve dikkat edilmesi gereken kritik noktaları, bağımsız bir denetçi ve vergi danışmanı gözüyle analiz edeceğim.

1. MEVCUT MEVZUAT ÇERÇEVESİ: NELER GETİRİYOR?

Türk mevzuatı, YATKV'yi OECD'nin "Nitelikli Yerel Asgari Tamamlayıcı Vergi" (QDMTT) tanımına uygun şekilde düzenlemektedir. Genel Tebliğ, karmaşık olabilecek küresel kuralları Türk uygulayıcıları için somutlaştırmıştır.

A. Kapsam ve Mükellefiyet (Tebliğ Md. 4-5):

· Küresel Ölçek Eşiği: Kanunda belirtilen tutar (yaklaşık 750 milyon Euro) üzerinde konsolide geliri olan Çok Uluslu Gruplar (MNE) ve Yurtiçi Gruplar kapsamda.

· Önemli Bir Ayrıntı: "Yurtiçi Grup" tanımı, Türkiye merkezli büyük holdingleri de doğrudan kapsama almaktadır. Bu, sadece yabancı grupları değil, Türkiye'de faaliyet gösteren büyük ölçekli yerel şirketler topluluğunu da ilgilendirmektedir.

· İstisnalar: Yatırım fonları, emeklilik fonları, devlet kurumları gibi OECD Model Kuralları'nda belirtilen istisnai varlıklar, Tebliğ'de de aynen korunmuştur.

B. Temel İşleyiş ve Hesaplama (Tebliğ Md. 8-12):

Mekanizma, teoride anlatıldığı gibidir, ancak Tebliğ Türkçe terimler ve örneklerle açıklık getirmiştir:

1. Ülke Bazlı Raporlama: YATKV hesaplamasının temeli, Çok Uluslu Gruplar için zaten zorunlu olan Ülke Bazlı Raporlama (Country-by-Country Reporting - CbCR) verileridir.

2. Net Düzeltilmiş Kâr/Zarar: Türkiye'deki bir varlık veya daimi temsilcilik bazında, finansal tablo kârının, YATKV kurallarına göre belirlenen özel düzeltmeler (kayıt dışı kazançlar, sabit kıymet yeniden değerlemesi farkları vb.) ile ayarlandığı kâr/zarar kalemi.

3. Kapsanan Vergiler: Sadece Kurumlar Vergisi değil, belirli koşullarda stopaj vergileri, banka sigorta muameleleri vergisi gibi bazı diğer vergiler de bu tanıma girebilmektedir.

4. Efektif Vergi Oranı (EVO) ve Tamamlayıcı Vergi:

   · EVO: (Türkiye'deki Kapsanan Vergiler) / (Türkiye'deki Net Düzeltilmiş Kâr)

   · Tamamlayıcı Vergi: EVO %15'in altında ise, (%15 - EVO) x Net Düzeltilmiş Kâr formülüyle hesaplanır. İşte bu tutar, YATKV'dir.

C. Beyan, Ödeme ve Cezalar (Tebliğ Md. 16-17 & İlgili Kanun Maddeleri):

· Beyan Süresi: YATKV, ilgili hesap dönemini takip eden 4. ayın 25. günü akşamına kadar (Kurumlar Vergisi beyannamesi ile aynı süre) bağımsız bir beyanname ile beyan edilecek.

· Ödeme: Beyan edilen vergi, aynı tarihe kadar ödenecek.

· Cezai Hükümler: Eksik veya geç beyana ilişkin usulsüzlük cezaları öngörülmüştür. Vergi ziyaı (kayıp) cezası ise, YATKV'nin özü gereği (vergisel bir farkı kapatması nedeniyle) söz konusu değildir.

2. PRATİKTE KARŞILAŞILABİLECEK KRİTİK KONULAR VE MUHTEMEL SORUN ALANLARI

Mevzuatın yayınlanması, uygulamanın başladığı anlamına gelir. Ancak, aşağıdaki konuların mükellefler ve danışmanları tarafından iyi analiz edilmesi gerekmektedir:

1. Mevcut Vergi Teşvikleri ile Etkileşim:

Türkiye'deki kapsamlı teşvik rejimi (AR-GE indirimi, Teknopark istisnası, Bölgesel Destekler vb.) bir şirketin Efektif Vergi Oranını (EVO) önemli ölçüde düşürebilmektedir. YATKV, bu düşük EVO'nun sonucu olarak devreye girecektir. Önemli Soru: Teşviklerle elde edilen vergi avantajı, YATKV ödemesi yoluyla kısmen veya tamamen geri alınacak mı? Bu, yatırım kararlarını ve teşviklerin cazibesini doğrudan etkileyecek en önemli unsurdur.

2. "Net Düzeltilmiş Kâr" Hesaplamasının Karmaşıklığı:

Bu kâr, finansal muhasebe kârından farklıdır. YATKV kurallarına özgü düzeltme kalemleri (örneğin, vergi amaçlı olmayan mali gider kısıtlamaları, belirli muaf gelirlerin eklenmesi) muhasebe ve vergi departmanlarının koordineli çalışmasını zorunlu kılar. Hatalı hesaplama, yanlış YATKV beyanına ve usulsüzlük cezasına yol açabilir.

3. Grup İçi Veri Paylaşımı ve Koordinasyon Eksikliği:

YATKV hesaplaması için Türkiye'deki şirketin, grubun küresel konsolidasyon merkezinden (genellikle ana şirketin bulunduğu ülke) doğru ve zamanında veri alması gerekir. Bu veri akışında yaşanacak gecikme veya hatalar, Türkiye'deki beyanı imkansız hale getirebilir.

4. Yurtiçi Gruplar İçin Ek Yük:

Küresel cirosu 750 milyon Euro eşiğini aşan yurtiçi holdingler, belki de ilk kez "Ülke Bazlı Raporlama" benzeri bir detayda kâr/zarar ve vergi analizi yapmak zorunda kalacaklar. Bu, önemli bir sistem ve personel maliyeti getirecektir.

SONUÇ VE UYGULAYICILARA YÖNELİK ACİL ÖNERİLER

YATKV, Türk vergi sistemine girmiş ve 2024 hesap döneminden itibaren (belirli gruplar için) uygulanacak somut bir yükümlülüktür. Geçiş dönemini doğru yönetmek için aşağıdaki adımların acilen atılmasını öneriyorum:

1. Mükellefler İçin Öneriler:

· Kapsam Kontrolü: Grubunuzun (yerli veya çok uluslu) konsolide cirosunun eşiği aşıp aşmadığını  teyit edin.

· Gap Analizi: Mevcut Türkiye operasyonlarınızın 2023 ve/veya 2024 dönemlerine ait finansal ve vergi verilerini kullanarak, basit bir "YATKV Simülasyonu" yapın. Efektif Vergi Oranınız %15'in ne kadar altında? Potansiyel YATKV yükü ne olabilir?

· İç Süreçleri Kurun: Vergi, muhasebe ve grup raporlama ekipleri arasında YATKV veri akışını sağlayacak bir iç protokol oluşturun.

· Teşviklerin Yeniden Değerlendirilmesi: Yararlandığınız vergi teşviklerinin, YATKV sonrasındaki net faydasını hesaplayın. Bu, gelecekteki yatırım ve operasyon kararlarınız için kritiktir.

· Profesyonel Destek: YATKV kuralları son derece tekniktir. Vergi danışmanınız veya bağımsız denetçinizle bu sürecin planlamasını en kısa sürede yapın.

2. Gelir İdaresi Başkanlığı'na Yönelik Öneriler:

· Sık Sorulan Sorular (SSS) ve Örnek Vakalar: Genel Tebliğ tekniktir. Uygulamada ortaya çıkacak somut sorulara yönelik bir SSS dokümanı ve daha fazla örnek vaka yayımlanması, mükelleflerin uyumunu büyük ölçüde kolaylaştıracaktır.

· Yazılı Görüş Mekanizması: Karmaşık ve yoruma açık konularda, mükelleflerin yazılı görüş talep edebileceği net bir yol haritası açıklanmalıdır. Bu, uygulama birliğini sağlayacaktır.

· Geçiş Dönemi Esneklikleri: İlk beyan döneminde, veri toplama ve hesaplamada karşılaşılacak makul güçlükler göz önüne alınarak, cezai uygulamalarda bir ölçüde yumuşak geçiş sağlanması faydalı olacaktır.

· Eğitim ve Bilgilendirme: GİB'in, hem kendi denetçileri hem de serbest meslek mensuplarına (SMMM, YMM) yönelik uygulamalı eğitim programları düzenlemesi, sağlıklı bir uygulamanın temelini oluşturacaktır.

Nihai Değerlendirme:

YATKV, karmaşıklığı ve getirdiği idari yük bir yana, aslında Türkiye adına olumlu bir gelişmedir. Vergi rekabetinde kaybedilen geliri, kaynak ülke sıfatıyla Türkiye'de tutmayı amaçlamaktadır. Ancak, bu amacın gerçekleşmesi, mevzuatın şeffaf, öngörülebilir ve uygulanabilir olmasına bağlıdır. Mükelleflerin titiz bir hazırlık yapması, GİB'in ise yol gösterici ve iletişime açık bir rol üstlenmesi ile bu yeni ve çetrefilli vergi türü, Türk iş dünyasında hak ettiği yeri, bir korku unsuru değil, adil rekabetin bir parçası olarak alacaktır.