Dernekler Kanunu ve İlgili Cezalar, Yasal Düzenlemeler ve Güncel Uygulama (2025)

 1. Giriş

Dernekler, sosyal, kültürel, sportif veya ekonomik amaçlarla kurulan tüzel kişiliklerdir. Türkiye’de 5253 sayılı Dernekler Kanunu, derneklerin kuruluş, faaliyet, defter tutma ve denetim süreçlerini düzenler. Kanunda öngörülen cezalar, dernek yöneticilerinin yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde uygulanır. Bu makalede cezalar, 2025 yılı güncel parasal tutarlarıyla açıklanmaktadır.

2. Kuruluş ve Tescil Yükümlülükleri

Kanun Maddeleri: 6, 7, 9, 10, 11

İhlal	Madde	2025 İdari Para Cezası (TL)	Açıklama
Kuruluşta eksik veya yanlış belge sunma	11	11.977 TL	Valilik tescilinde eksiklik tespit edilirse uygulanır
Tescil başvurusunda sahte belge kullanma	11	24.017 TL	Dernek tescili iptal edilir, yöneticiye ek ceza uygulanır

 

3. Dernek Faaliyetleri ve Amaçlara Uygunsuzluk

Kanun Maddeleri: 27, 36, 37

İhlal	Madde	2025 İdari Para Cezası (TL)	Açıklama
Amaç dışı faaliyet (ticari kazanç veya siyasi destek)	27	11.977 TL	İlk tespit halinde uygulanır
Tekrarlayan ihlal veya suç teşkil eden faaliyet	36	Faaliyetin geçici durdurulması / kapatma	Para cezasına ek uygulanır

 

4. Defter Tutma ve Kayıt Zorunlulukları

Kanun Maddeleri: 28, 29

İhlal	Madde	2025 İdari Para Cezası (TL)	Açıklama
Defterleri tutmama	29	11.325 TL	Gelir-gider defterlerini usulüne uygun tutmama
Yanlış veya eksik kayıt	29	11.977 TL	Mali belgelerin eksik veya hatalı kaydı

 

5. Bildirim Yükümlülükleri

Kanun Maddeleri: 23, 28

İhlal	Madde	2025 İdari Para Cezası (TL)	Açıklama
Yönetim kurulu değişikliği veya genel kurul toplantısını bildirmeme	23	2.321 TL	Valiliğe bildirim yapılmaması durumunda
Adres değişikliğini bildirmeme	28	2.321 TL	Tekrarlayan ihlal halinde ek cezalar uygulanır

 

6. Denetim ve Cezai İşlemler

Kanun Maddeleri: 30, 31, 36

İhlal	Madde	2025 İdari Para Cezası (TL)	Açıklama
Denetimde belgeleri ibraz etmeme	30	3.770 TL	Gelir belgelerini sunmama
Tüzük hükümlerine aykırı harcama	31	11.977 TL	Yöneticiye idari ceza uygulanır

 

7. Yardım Toplama Faaliyetleri – 32’nci Madde Cezaları

Kanun Maddesi: 32 (5253 sayılı Dernekler Kanunu ile bağlantılı, 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu)

İhlal	Madde	2025 İdari Para Cezası (TL)	Açıklama
Kanuna aykırı yardım toplama	32/1-a	11.977 TL	İzin alınmadan veya mevzuata aykırı yardım toplama
İzin almadan yardım toplama	32/1-b	11.977 TL	Valilik izni olmadan yardım faaliyeti
Usulsüz harcama (ilk ihlal)	32/1-d (2. cümle)	11.977 TL	Yardım gelirlerinin amacı dışında kullanılması
Usulsüz harcama (tekerrür)	32/1-d (3. cümle)	24.017 TL	Tekrarlayan ihlallerde uygulanır
Usulsüz bildirim	32/1-g	24.017 TL	Yardım toplama bildirim yükümlülüğüne aykırılık
Usulsüz ilan/duyuru	32/1-h	11.977 TL	İzin alınmadan ilan yapılması
Küçük ihlaller	32/1-ı	2.321 TL	Basit usulsüzlükler
Ağır ihlaller (alt/üst sınır)	32/1-k	37.770 – 755.574 TL	Ağır ihlallerde alt/üst sınır
Usulsüz harcama/dağıtım	32/1-m	11.977 TL	Yardımın amacı dışında kullanılması
Tekerrür halinde ağır ihlal	32/1-r	24.017 TL	Tekrarlayan ağır ihlaller
Küçük ihlaller	32/1-s	3.770 TL	Basit usulsüzlükler
Ağır ihlaller (alt/üst sınır)	32/1-t	37.770 – 151.112 TL	Ağır ihlallerde alt/üst sınır
Çok ağır ihlaller	32/1-u	52.879 TL	En yüksek ceza kategorisi
Bildirim yükümlülüğüne aykırılık	32/2	11.325 TL	Yardım toplama sonrası bildirim yapılmaması

---

8. Sonuç

Dernek yöneticileri, hem kanun hem tüzük hükümlerine uygun hareket etmek zorundadır. Defter tutma, bildirim, faaliyet ve yardım toplama yükümlülüklerine uyulmaması hem idari para cezalarını hem de derneğin geçici durdurulması veya kapatılmasını beraberinde getirir. Bu nedenle yöneticilerin mevzuatı iyi bilmesi ve uygulaması hayati önem taşır.

Kaynakça

5253 sayılı Dernekler Kanunu, Resmî Gazete, 4/11/2004, No: 25605.

İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü, 2024/9 Sayılı Genelge – 2025 İdari Para Cezaları ve Parasal Hadler Listesi, 26/12/2024.

TÜRMOB, Derneklerde Defter Tutma ve Denetim Usulleri, 2024.