Özet
Bu makalede, sipariş emrine bağlanan
alımlarda düzenlenen sipariş emirlerinin damga vergisine tabi olup olmadığı
konusu Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 01.11.2011 tarihli özelgesi çerçevesinde
ele alınmıştır. Damga Vergisi Kanunu, ilgili tebliğler ve vergi hukuku ilkeleri
ışığında, sipariş emrinin hangi hallerde sözleşme mahiyeti kazanacağı ve
vergiyi doğuran olayın hangi tarihte meydana geldiği açıklanmıştır. Okuyucuya,
uygulamada sık karşılaşılan sipariş formlarının damga vergisi yükümlülüğü
bakımından nasıl değerlendirileceği konusunda açıklayıcı ve örnekli bir rehber
sunulmuştur.
1.
Giriş
İş dünyasında alım-satım işlemleri çoğu
zaman yazılı sözleşmelerle değil, elektronik posta, sipariş formu veya firma
içi talimatlarla yürütülmektedir. Ancak bu yazılı belgeler, belirli koşullarda
damga vergisi yönünden birer “sözleşme” hükmü kazanabilmektedir.
Bu durum, özellikle sipariş emirleri üzerinden yapılan alımlarda sıkça
karşımıza çıkar. Birçok işletme, “sadece sipariş formu düzenledik, sözleşme
yapmadık” düşüncesiyle damga vergisi beyan etmez. Oysa Gelir İdaresi
Başkanlığı’nın 01.11.2011 tarihli özelgesi bu konuda oldukça net bir çizgi
çizmektedir: “Sipariş emri karşı tarafça yazılı olarak kabul edilmişse, bu
belge sözleşme niteliği kazanır ve damga vergisine tabidir.”
2.
Yasal Çerçeve
Damga vergisi, 488 sayılı Damga Vergisi
Kanunu ile düzenlenmiştir. Kanunun 1. maddesi uyarınca, “herhangi bir hususu
ispat veya belli etmek için ibraz edilebilecek, yazılıp imzalanmış belgeler”
damga vergisine tabidir.
Aynı Kanun’un ekli (1) sayılı tablosunun
I/A-1 fıkrasında, “Belli parayı ihtiva eden sözleşmeler, taahhütnameler ve
temliknameler” binde 9,48 oranında damga vergisine tabi tutulmuştur.
Vergi Usul Kanunu’nun 19. maddesi ise vergiyi doğuran olayı, “vergiyi bağlayan
hukuki durumun tekemmül etmesi” olarak tanımlar. Yani belge imzalandığı anda
vergi doğar.
3.
Gelir İdaresi Başkanlığı’nın Görüşü
Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı’nın
01.11.2011 tarihli özelgesinde özetle şu tespitler yapılmıştır.
1. Sipariş emri şirket tarafından imzalanır ve karşı tarafça kabul şerhi
düşülürse, kabul tarihi itibarıyla damga vergisi doğar.
2. Kabul mektubu, yazı veya e-posta
düzenlenirse, bu belgenin tarihi esas alınır.
3. Siparişe bağlı ayrıca bir sözleşme
yapılırsa, sözleşme tarihi esas alınır.
4. Karşı taraf yazılı olarak kabul
etmemişse, damga vergisi doğmaz.
4. Uygulamada Nasıl
Değerlendirilmeli?
|
Durum |
Hukuki Niteliği |
Damga Vergisi |
|
Sipariş emri tek taraflı
düzenlenmiş, satıcı yazılı kabul etmemiş |
Akdi nitelik yok |
Doğmaz |
|
Sipariş emrine 'kabul edilmiştir'
ibaresi yazılıp imzalanmış |
Akdi nitelik kazanmış |
Doğar (binde 9,48) |
|
Siparişe karşı kabul mektubu /
e-posta gönderilmiş |
Sözleşme hükmünde |
Doğar |
|
Sipariş sonrası ayrıca sözleşme
yapılmış |
Esas alınacak belge sözleşme |
Sözleşmeden alınır |
|
Elektronik imza ile kabul edilmiş |
Yazılı belge hükmünde |
Doğar |
5.
Vergi Oranı, Matrah ve Sorumluluk
• Oran: Binde
9,48’ dir
• Matrah: Sipariş emrinde belirtilen tutar
• Mükellef: Kağıdı imzalayan taraflar
• Beyan: Genellikle siparişi düzenleyen firma (alıcı) tarafından
yapılır.
6.
Örnek Uygulama
Örnek 1:
ABC A.Ş., tedarikçiye 1.000.000 TL tutarında mal alımı için sipariş emri
gönderir. Satıcı firma 'kabul edilmiştir' ibaresiyle imzalar. Vergiyi doğuran
olay kabul tarihidir. Damga vergisi: 1.000.000 × 0,00948 = 9.480 TL.
Örnek 2:
Sipariş emri gönderilmiş ancak satıcı yazılı olarak kabul etmemiştir. Vergiyi
doğuran olay yoktur, damga vergisi doğmaz.
7.
Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar
1. Sözleşme yerine
geçmemesi isteniyorsa, karşı tarafça yazılı kabul alınmamalıdır.
2. E-posta onayları da yazılı kabul sayılabilir.
3. Elektronik imza kullanılarak kabul edilmiş belgeler de yazılı belge sayılır.
4. Aynı işlem için hem sipariş emri hem sözleşme düzenlenmişse, çifte vergi
alınmaz.
5. Sipariş iptal edilse bile belge imzalandıysa, vergi doğmuş sayılır.
8.
Sonuç
Sipariş emirleri, işletmelerde günlük ve
rutin belgeler gibi görünse de, damga vergisi yönünden akdi sonuç doğurabilir.
Vergi idaresi, kabul edilmiş siparişleri “sözleşme hükmünde belge” olarak
görmektedir.
Bu nedenle;
Sipariş emirlerinin karşı tarafça nasıl kabul
edildiği, kabulün yazılı veya elektronik ortamda olup olmadığı ve belgenin
bedel içermesi unsurları damga vergisi açısından belirleyicidir.
Uygulamada tereddüt yaşanmaması için
işletmelerin, sipariş formlarını düzenlerken şu iki hususu dikkate alması
önerilir:
1. Yazılı kabul alınacaksa, damga
vergisi beyanı yapılmalıdır.
2. Kabul alınmayacaksa, formun “bilgi
mahiyetinde” olduğu açıkça belirtilmelidir.
Küçük bir imza veya e-posta onayı, mali açıdan
“sözleşme” hükmü doğurabilir. Bu nedenle sipariş formları, yalnızca ticari
değil, vergisel sonuçları da gözetilerek düzenlenmelidir.
Öne Çikanlar
🔹
Tek taraflı sipariş emirleri damga vergisine tabi değildir.
🔹
Sipariş emrinin karşı tarafça yazılı olarak kabul edilmesi halinde, kabul
tarihi itibarıyla damga vergisi doğar.
🔹
Kabul mektubu veya yazılı onay düzenlenirse, düzenleme tarihi vergiyi doğuran
olay olarak kabul edilir.
🔹
Siparişe bağlı sözleşme yapılırsa, sözleşmenin düzenlenme tarihi esas alınır.
🔹
Damga vergisi oranı, belli parayı ihtiva eden sözleşmelerde binde 9,48’dir.
🔹
Uygulamada, sipariş ve kabul yazışmalarının mahiyeti doğru belirlenmezse,
geriye dönük damga vergisi tarhiyatı riski doğabilir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder