Geçici Vergide Üç Kat Vergi Ziyai Cezasi Uygulanabilir Mi?

 

ÖZET

Danıştay 3. Dairesi, 17.02.2021 tarihli ve E:2018/3826, K:2021/888 sayılı kararında, geçici vergi üzerinden üç kat vergi ziyaı cezası uygulanamayacağına hükmetmiştir. Kararda, geçici verginin yıllık vergiden mahsup edilmek üzere peşin alınan bir vergi olduğu, bu nedenle vergi kaybı doğduğunda bir katı aşan cezanın hukuka aykırı olacağı belirtilmiştir. Bu içtihat, sahte belge düzenleme gibi VUK’un 359. maddesi kapsamındaki ağır fiillerde dahi geçici vergiye üç kat ceza uygulanamayacağı yönündeki yargı yaklaşımını pekiştirmektedir.

Anahtar Kelimeler: Geçici vergi, vergi ziyaı cezası, üç kat ceza, sahte belge, Danıştay kararı

1. GİRİŞ

Vergi Usul Kanunu’nun 344. maddesinde düzenlenen vergi ziyaı cezası, verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesi veya ödenmemesi nedeniyle kamu alacağında meydana gelen kaybı telafi etmeyi amaçlar. Ancak bu cezanın kat sayısı, fiilin ağırlığına göre değişir. Özellikle 359. madde kapsamındaki sahte belge düzenleme fiilleri için üç kat ceza uygulanması öngörülmüştür. Bu noktada tartışma konusu, geçici vergi gibi “mahsuba konu, peşin nitelikli bir vergi” için de aynı kat cezanın uygulanıp uygulanamayacağıdır. Danıştay’ın 2021 tarihli bu kararı, bu konudaki sınırları netleştirmiştir.

2. OLAYIN ÖZETİ

Davacı şirket hakkında yapılan vergi incelemesinde, komisyon karşılığı sahte fatura düzenlendiği tespit edilmiştir. Bu tespitlere dayanarak 2011 yılı için üç kat vergi ziyaı cezalı kurumlar vergisi ve aynı yılın tüm geçici vergi dönemleri için üç kat vergi ziyaı cezası tarh edilmiştir. Şirket, hem kurumlar hem de geçici vergiye ilişkin cezaların kaldırılmasını talep etmiştir.

3. YARGI SÜRECİ

- Vergi Mahkemesi: Kurumlar vergisinde üç kat cezanın hukuka uygun olduğunu, ancak geçici verginin mahsuba tabi bir peşin vergi olması nedeniyle yalnızca bir kat ceza uygulanabileceğini belirtmiştir.

- Bölge İdare Mahkemesi: Vergi mahkemesi kararını kaldırmış, sahte belge düzenleme fiilinin ağırlığı nedeniyle geçici vergiye de üç kat ceza uygulanabileceğine karar vermiştir.

- Danıştay 3. Dairesi: Bu değerlendirmeyi hukuka aykırı bulmuş, geçici verginin bir katı aşan cezasını kaldırmıştır.

4. DANIŞTAY’IN HUKUKİ GEREKÇESİ

Danıştay 3. Dairesi kararında şu hususlar özellikle vurgulanmıştır.
1. Geçici vergi, Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 120. maddesi uyarınca yıllık vergiye mahsuben peşin alınan bir vergidir.

2. Kesinleşmiş olmakla birlikte mahsup dönemi geçmiş geçici vergiler için ceza uygulanması gerekebilir; ancak bu durumda bile bir kat vergi ziyaı cezası yeterlidir.
3. Üç kat ceza, ancak nihai vergi kaybı doğuran ve VUK’un 359. maddesi kapsamına giren fiiller için uygulanabilir.

4. Geçici vergi, yıllık vergiye mahsuben alındığı için nihai vergi kaybı oluşturmaz; bu nedenle üç kat ceza ölçüsüzdür ve hukuka aykırıdır.

5. KARARIN ÖZETİ

Danıştay 3. Dairesi şu şekilde hüküm kurmuştur,

• Kurumlar Vergisi (3 Kat Ceza): Onandı
• Geçici Vergi (3 Kat Ceza): 1 katı aşan kısmı bozuldu

Karar, geçici vergiye üç kat ceza uygulanamayacağı yönündeki Danıştay’ın istikrarlı içtihadını teyit etmektedir.

6. KARŞI OYUN GEREKÇESİ

Bir üye, Danıştay’ın yalnızca hukuki denetim değil, aynı zamanda maddi olayın doğruluğunu da değerlendirmesi gerektiğini, vergi tekniği raporundaki tespitlerin yeterince incelenmediğini belirterek karara katılmamıştır.

7. DEĞERLENDİRME

Bu karar, idari para cezalarında ölçülülük ilkesinin vergi hukukuna yansımasının tipik bir örneğidir. Geçici verginin doğası gereği, vergi ziyaı geçicidir, çünkü mahsup döneminde giderilme ihtimali vardır. Bu nedenle geçici vergiye üç kat ceza uygulanması, hem orantısız hem de mükerrer cezalandırma sonucunu doğurabilir. Danıştay’ın bu kararı, hem idare uygulamaları hem de mükellef hakları açısından önemli bir denge noktası oluşturmuştur. Ayrıca karar, vergi incelemelerinde geçici vergiye ceza kesilmesi uygulamasının ölçülü biçimde sınırlandırılması gerektiği yönünde bir rehber niteliğindedir.

8. SONUÇ

Danıştay 3. Dairesi’nin 17.02.2021 tarihli, E:2018/3826, K:2021/888 sayılı kararı, geçici vergiye üç kat vergi ziyaı cezası uygulanamayacağı yönündeki içtihadı güçlendirmiştir. Geçici vergi, nihai bir vergi kaybı yaratmadığından, bu vergi türüne uygulanacak cezanın bir kat ile sınırlandırılması hukuk devleti ve ölçülülük ilkesi gereğidir. Bu yönüyle karar, hem vergi uygulayıcılarına hem de yargıya ceza adaleti açısından yol gösterici niteliktedir.

KAYNAKÇA

• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, mükerrer 120. madde
• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, 344 ve 359. maddeler
• Danıştay 3. Dairesi, 17.02.2021 tarihli, E:2018/3826, K:2021/888 sayılı karar
• Danıştay 4. Dairesi, 22.06.2017 tarihli, E:2013/7806, K:2017/5704 sayılı karar