5510 Sayili Kanun Kapsaminda İdari Para Cezalari Ve Uygulamada Hesaplama

 

1. Giriş

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, sosyal güvenlik sisteminde yükümlülüklerin yerine getirilmesini sağlamak amacıyla bir dizi idari para cezası (İPC) öngörmektedir. Bu cezaların temel amacı, kayıt dışılığı önlemek, bildirge yükümlülüklerini zamanında yerine getirmeyen işverenler üzerinde caydırıcı etki yaratmak ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini korumaktır. Ancak uygulamada, ceza tutarlarının asgari ücretteki artış oranıyla orantılı biçimde katlanarak artması, küçük ve orta ölçekli işletmeler üzerinde ciddi mali baskı yaratmaktadır. Bu nedenle, cezaların etkinlik–adalet dengesi yönünden yeniden ele alınması gerekmektedir.

2. Yasal Dayanak ve Genelgeler

5510 sayılı Kanun’un 102’nci maddesi, idari para cezalarının türlerini, tutarlarını ve artırma–indirme oranlarını düzenlemektedir. Buna göre; bildirge, belge veya defterlerin verilmemesi veya geç verilmesi, sigortalı işe giriş ve işten çıkış bildirgelerinin süresinde yapılmaması, kurum denetim elemanlarınca istenen bilgi ve belgelerin süresinde ibraz edilmemesi durumlarında, ceza tutarları brüt asgari ücretin belirli katları üzerinden hesaplanır.

3. 2025 Yılı Asgari Ücretine Göre Uygulama Örnekleri

 

Fiil / İhlal Türü	5510 Md.	Ceza Esası	2025 Brüt Asgari Ücrete Göre Ceza Tutarı (TL)
Sigortalı işe giriş bildirgesinin süresinde verilmemesi	102/a	Asgari ücretin 1/2’si	13.002,75
İşten ayrılış bildirgesinin verilmemesi veya geç verilmesi	102/a	Asgari ücretin 1/10’u	2.600,55
Aylık prim ve hizmet belgesinin verilmemesi	102/b	Asgari ücretin 2 katı	52.011,00
Defter ve belgelerin ibraz edilmemesi	102/e	Asgari ücretin 5 katı	130.027,50
İşyerinin tescilinin yapılmaması	102/a	Asgari ücretin 3 katı	78.016,50

4. Uygulama Analizi ve Değerlendirme

Örneğin 10 sigortalı çalıştıran bir işletmenin e-bildirgeyi süresinde vermemesi halinde, 52.011 TL x 10 kişi = 520.110 TL tutarında idari para cezası doğmaktadır. Bu rakam, çoğu KOBİ’nin aylık bordro toplamını aşan bir ceza anlamına gelir. Benzer biçimde, 3 gün gecikmeli işe giriş bildirimi yapılan 4 çalışan için uygulanacak ceza: 13.002,75 TL x 4 kişi = 52.011 TL olacaktır. Bu örnekler, cezaların ölçülülük ilkesini zorladığını ve özellikle iyi niyetli, teknik hatalardan kaynaklanan gecikmelerde işletmelerin orantısız biçimde cezalandırıldığını göstermektedir.

5. Cezalar Yendiden Düzenmeli ve Uyarı Mekanizması Olmalı

1. Cezaların kademelendirilmesi: İlk ihlalde uyarı, tekrarda ceza modeli benimsenmelidir.

2. İdari para cezasının gelir bazlı değerlendirilmesi: Küçük işletmeler için oransal, büyük işletmeler için mutlak tutar uygulanabilir.

3. Teknik hatalarda 'mazeretli bildirim' sistemi: e-Bildirge sistemsel hatalarında mücbir sebep benzeri koruma mekanizması oluşturulmalıdır.

4. 5510/102’nin yeniden düzenlenmesi: Ceza oranları sabit katsayılarla değil, asgari ücret artış oranına paralel bir üst sınır mekanizmasıyla belirlenmelidir.

6. Sonuç

5510 sayılı Kanun’un idari para cezaları, kayıt dışılıkla mücadelede etkili bir araç olmakla birlikte, asgari ücret artışına endeksli katı sistem, uygulamada işletme dengelerini bozmakta ve sosyal güvenlik sisteminin gönüllü uyum ilkesine zarar vermektedir. Cezaların ölçülülük, adalet ve caydırıcılık dengesi gözetilerek revize edilmesi, hem işverenlerin sisteme güvenini artıracak hem de SGK’nın tahsil kabiliyetini güçlendirecektir.

Dipnotlar

1. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, RG: 16/6/2006, Sayı: 26200.
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı, 2025 yılı asgari ücret yazısı, Ocak 2025.
3. SGK Genelgesi 2023/19 – İdari Para Cezaları ve Uygulama Esasları.
4. Danıştay 15. Daire, 2021/4827 E., 2023/2459 K. sayılı kararı.