Bir İşçinin Parmağından Memleketin Düzenine Bakmak

MehmetTürkmen’in mahkeme çıkışında dile getirdiği “Belki Mustafa’nın parmakları hiç çıkmayacak ama bu ülkede işçileri parmaklarından eden düzen elbet değişecek” sözü, Türkiye’de emek-sermaye ilişkilerini, iş cinayetlerini ve işçi direnişlerini derin izlerini tartışmaktadır. Türkmen’in, bir işçinin kaybettiği parmağın yalnızca bireysel bir trajedi değil; ülkenin üretim düzenini açığa çıkaran tarihsel bir veri olduğunu açığa vurmaktadır. Ankara’ya yürüyen maden işçileri ve fabrikalarda direnen emekçiler üzerinden, sınıf mücadelesinin dönüştürücü niteliği ile bireysel acının kolektif bilince dönüşme süreci anlamlı bir hale gelmektedir.

Bir Parmağın Gösterdiği Memleket Manzarası

Bazen bir ülkenin bütün gerçeği, kalın raporlarda ya da ekonomik büyüme tablolarında değil; bir işçinin eksilen uzvunda saklıdır. Kesilen bir parmak, yalnızca bir iş kazasının sonucu değildir. O parmakta denetimsizlik vardır, taşeronlaşma vardır, maliyet hesabına sıkıştırılmış insan hayatı vardır. Daha da önemlisi, o parmakta bir memleketin emek düzeni görünür hale gelebilmektedir.

Mehmet Türkmen’in mahkeme çıkışında söylediği şu söz tam da bu nedenle sıradan bir dayanışma cümlesi değildir:

“Belki Mustafa’nın parmakları hiç çıkmayacak ama bu ülkede işçileri parmaklarından eden düzen elbet değişecek.”

Bu cümle, Türkiye’de emeğin yaşadığı tarihsel sıkışmayı birkaç kelimeyle özetlemektedir. Çünkü burada mesele yalnızca Mustafa’nın kaybettiği parmak değildir; o parmağı sıradanlaştıran ve sömürünün boyutunu gösteren üretim düzenidir.

Bu anlatılan, bir işçinin bedenine yazılan acının nasıl toplumsal bir hakikate dönüştüğünü ve işçi sınıfının bu hakikatten nasıl mücadele ürettiğini sadece bir kısmını anlatmaktadır.

Üretimin İçinden Memlekete Bakmak

Türkiye’de iş cinayetleri artık istisnai olaylar değil, çalışma yaşamının olağan parçaları haline gelmiştir. Maden ocaklarında göçükler, tekstil atölyelerinde uzuv kayıpları, inşaatlarda yüksekten düşmeler ve güvencesiz çalışma koşulları; aynı üretim anlayışının farklı yüzleridir.

Bu düzende işçinin bedeni korunması gereken bir yaşam değil, üretim sürecinin tüketilebilir parçası olarak görülmektedir. Sermaye açısından mesele çoğu zaman güvenlik değil, maliyettir. İş güvenliği önlemleri “fazla masraf”, denetim ise “üretimi yavaşlatan unsur” olarak değerlendirilir.

Bu nedenle işçi  Mustafa’nın kaybettiği parmak yalnızca bireysel bir talihsizlik değildir. O parmak, memleketin üretim ilişkilerinin küçük ama çarpıcı bir özetidir. Çünkü bir ülkede işçiler sürekli uzuv ve iş kazaları geçiriyor, ölümle yüz yüze kalabiliyorlar ise , mesele teknik eksiklik değil; insan hayatını kârın gerisine atan birikim ekonomisinin azgın sömürü anlayışıdır.

Türkmen’in sözlerindeki güç de buradan gelir. Acıyı romantikleştirmez. Parmağın geri gelmeyeceğini söyler. Ama tam da o geri gelmeyecek eksiklik üzerinden düzenin teşhisini yapar, işçi sınıfının sömürüye karşı  sefalet düzenindeki  yerini gözler önüne serer.

Ankara Yollarında Büyüyen Hakikat

Son yıllarda Ankara’ya yürüyen maden işçileri, yalnızca maaşlarını isteyen insanlar değildi. Onlar görünmez hale getirilen emeğin görünür olma mücadelesini veriyordu. Günlerce süren yürüyüşler, polis barikatları ve yoksulluğun içinden yükselen direniş; aslında memleketin emek gerçeğini açığa çıkarıyordu.

Antep’te direnen dokuma işçilerinin mücadelesi de aynı tarihsel hatta oturmaktadır. Çünkü işçi sınıfı artık yalnızca “geçinmek” için değil, “yaşamak” için mücadele etmektedir.

Mehmet Türkmen’in beraatı da bu nedenle yalnızca hukuki bir mesele olarak okunamaz. Mahkeme salonlarındaki kararların arkasında bazen sokakta oluşan toplumsal basınç vardır. Ankara yollarını aşındıran madenciler, fabrika önlerinde direnen işçiler ve emeğini savunmak için yan yana gelen insanlar; bu meşruiyetin gerçek kaynağıdır.

Burada önemli olan nokta şudur: Düzen, çoğu zaman kaybedilen uzvun bedelini tazminatla ödemeye çalışır. Oysa hiçbir ödeme, kesilen bir parmağın yerini dolduramaz. Çünkü mesele yalnızca fiziksel kayıp değildir; işçinin yaşamının değersizleştirilmesidir.

Türkmen’in “düzen değişecek” vurgusu da tam burada tarihsel bir anlam kazanır. Çünkü çözüm yalnızca daha fazla tazminat değil; işçiyi bu koşullara mahkûm eden üretim anlayışının değişmesidir.

Eksik Parmaklardan Doğan Sınıf Bilinci

İşçi sınıfının tarihsel dönüşümü çoğu zaman büyük teorilerden değil, somut acılardan doğar. Açlık, işsizlik, güvencesizlik ve iş cinayetleri; zamanla bireysel kader olmaktan çıkıp ortak bir deneyime dönüşür.

Mustafa’nın kaybettiği parmak da böyledir. Tek başına bir trajedidir. Ancak başka işçilerin hikâyeleriyle birleştiğinde, sistemin yapısal niteliğini görünür hale getirir. İşte sınıf bilinci tam burada oluşur: İnsanlar yaşadıkları acının kişisel değil, ortak olduğunu fark ettiğinde.

Türkmen’in “hayatı için mücadele eden işçiler” vurgusu, işçi sınıfının pasif mağduriyet konumundan çıkıp özneleşmesini anlatır. Çünkü tarih boyunca hiçbir hak yukarıdan lütuf olarak verilmemiştir. Haklar, üretim alanlarında, sokaklarda, grevlerde ve direnişlerde kazanılmıştır.

Bu nedenle Ankara yollarındaki madenciyle fabrikadaki tekstil işçisi arasında görünmez ama güçlü bir bağ vardır. Her ikisi de aynı düzenin farklı yüzleriyle karşı karşıyadır. Ve her ikisi de kendi hayatı üzerinden memleketin gerçek düzenini görmektedir.

Bir Parmağın Açtığı Büyük Soru

Mehmet Türkmen’in sözleri, yalnızca bir dayanışma çağrısı değil; Türkiye’nin emek düzenine dair güçlü bir toplumsal teşhistir.

Mustafa’nın parmakları geri gelmeyecek. Ancak o eksik parmaklar, bu ülkenin çalışma düzenine düşülmüş tarihsel bir not olarak kalacaktır. Çünkü bazen bir işçinin kaybettiği uzuv, bir memleketin bütün ekonomik ve siyasal gerçekliğini anlatabilir.

Bugün madenlerde, fabrikalarda ve atölyelerde büyüyen öfke; yalnızca düşük ücretlere değil, insan hayatını değersizleştiren düzene yönelmektedir. İşçi sınıfının mücadelesi artık yalnızca ekmek kavgası değil; insanca yaşama ve insan olarak görülme mücadelesidir.

Ve belki de bu yüzden, Mustafa’nın eksik kalan parmakları yalnızca bir kaybı değil; bu ülkenin hak temeli işçi sınıfının mücadelesi ile değişme ihtimalini de göstermektedir.