Verimsiz Mutsuzluk Rejimi, Türkiye’nin Görünmeyen Krizi

 Bazen bir ülkenin gerçek durumunu anlamak için ekonomik büyüme oranlarına, ihracat rakamlarına ya da bütçe tablolarına bakmak yeterli olmaz. Çünkü bir toplumun gerçek hali çoğu zaman istatistiklerde değil, insanların yüzünde saklıdır. Sokakta yürürken insanların bakışlarında, konuşmalarındaki tonda, hatta bazen uzun süren sessizliklerde…

İşte bu yüzden son dönemde yayımlanan önemli bir çalışma dikkat çekiyor. Bu çalışma, Sabancı Üniversitesi bünyesinde faaliyet gösteren İstanbul Politikalar Merkezi tarafından hazırlandı. Araştırmanın temel amacı Türkiye’de “toplumsal psikolojik esenliği” ölçmek. Yani insanların ne kadar mutlu olduklarını değil sadece, aynı zamanda ne kadar güvende hissettiklerini, topluma ne kadar ait olduklarını ve hayatlarından ne ölçüde memnun olduklarını anlamaya çalışıyor.

Kısacası bu rapor, Türkiye’nin ekonomik değil”ruhsal fotoğrafını”  çekmeye çalışıyor.

Araştırmacılar bu çalışmayı hazırlarken şu sorudan hareket ediyor.

Bir toplumda ekonomik göstergeler konuşulurken insanların iç dünyasında neler oluyor? Geleceğe dair umut ne durumda? İnsanlar birbirine güveniyor mu? Kendilerini bu toplumun parçası olarak hissediyor mu?

Ve raporun ortaya koyduğu en çarpıcı kavram şu: “Verimsiz mutsuzluk rejimi.”

Bu kavram aslında oldukça önemli bir durumu anlatıyor. Türkiye’de yaşanan mutsuzluk geçici bir kriz değil, zamanla kalıcı bir denge haline gelmiş durumda. Yani toplum ne tamamen çökmüş bir halde ne de gerçekten iyi hissediyor. Bir tür uzun süreli sıkışmışlık hali, belkide tükenmişlik…

Günlük hayatta sık sık hissedilen ama tarif edilmesi zor olan o duygu. Sabah kalkıyorsunuz, hayat devam ediyor. İşe gidiliyor, faturalar ödeniyor, alışveriş yapılıyor. Ama içten içe bir şeylerin eksik olduğu hissi var. Geleceğin biraz belirsiz, biraz da ağır olduğu bir ruh hali…

Rapor tam olarak bu durumu ölçmeye çalışıyor.

Araştırmada uluslararası karşılaştırmalar da yer alıyor. Türkiye’nin mutluluk ve yaşam memnuniyeti endekslerinde alt sıralarda yer aldığı görülüyor. Dünya Mutluluk Raporu’nda Türkiye’nin oldukça gerilerde olması, OECD göstergelerinde yaşam memnuniyetinin düşük seviyelerde seyretmesi ve Gallup araştırmalarında insanların daha az gülümsediğinin ortaya çıkması, aslında toplumun genel ruh halini yansıtıyor.

Ama raporun asıl önemli tarafı sadece sıralamaları göstermek değil. Asıl mesele şu soruya cevap aramak: “Bir toplum neden kalıcı bir mutsuzluk haline girer?”

Araştırmanın ortaya koyduğu en önemli nedenlerden biri “güven eksikliği.”

Bugün Türkiye’de insanların birbirine ve kurumlara duyduğu güven oldukça düşük seviyelerde. Genel güven oranının yüzde 14 civarında olması aslında çok şey anlatıyor. Bir toplumda güven azaldığında sadece sosyal ilişkiler değil, ekonomik ve psikolojik denge de bozulur.

Çünkü güven kaybolduğunda insanlar kendilerini yalnız hisseder.

Bu durumun bir başka sonucu ise sessizliktir. Toplumda insanlar bazen düşündüklerini söylemekten kaçınır. Bazen geri çekilir. Bazen de enerjisini korumak için susmayı tercih eder.

Bu noktada özellikle gençler arasında yaygınlaşan bir düşünce dikkat çekiyor;“Yurt dışına gitmek istiyorum.”

Bu cümle artık sadece bir kariyer tercihi değil. Aynı zamanda bir gelecek arayışı. Daha öngörülebilir, daha güvenli ve daha adil bir hayat isteği.

Gitmeyenler ise başka bir psikolojik alanın içine giriyor. Sosyal medyada başkalarının hayatlarını izlerken kendi hayatlarının daraldığını hissedebiliyorlar. Bu da mutsuzluğu büyüten bir etki yaratıyor.

Son yıllarda antidepresan kullanımındaki artışın sık sık gündeme gelmesi de aslında bu tabloyla bağlantılı. Çünkü toplumsal psikoloji bozulduğunda bu durum bireysel ruh haline de yansıyor.

İşte raporun kullandığı kavram burada daha anlamlı hale geliyor,”Verimsiz mutsuzluk.”

Bu sadece insanların üzgün olması demek değil. Aynı zamanda toplumun üretken enerjisinin azalması demek. İnsanlar geleceğe yatırım yapma konusunda daha temkinli davranıyor. Risk almak istemiyor. Yaratıcılık zayıflıyor. Umut kapasitesi aşınıyor.

Bir başka ifadeyle, mutsuzluk ekonomik verimliliği de etkiliyor.

Bu yüzden bu mesele sadece psikolojik değil, aynı zamanda ekonomik ve siyasal bir mesele.

Ancak raporun dolaylı olarak işaret ettiği önemli bir gerçek daha var.

Toplumların kaderi değişebilir,güven yeniden inşa edilebilir, adalet duygusu güçlendirilebilir. Özgürlükler genişletilebilir.

Ve insanlar yeniden umut etmeye başlayabilir.

Ama bunun için mutluluk ve toplumsal esenlik, politika yapımının merkezine alınmak zorunda.

Bugün ülkeler artık sadece büyüme rakamlarıyla değil, vatandaşlarının yaşam memnuniyetiyle de ölçülüyor. Çünkü modern dünyada kalkınma yalnızca ekonomik değil; aynı zamanda insani bir kavram.

Bir toplumun gerçek gücü sadece üretim kapasitesi değildir.Aynı zamanda “umut üretme kapasitesidir.”Türkiye bugün tam da bu eşikte duruyor.

Toplumsal enerji var ama yorgun. İnsanlar çalışıyor ama huzursuz. Hayat devam ediyor ama eksik bir şey hissediliyor. İşte bu yüzden bu rapor önemli. Çünkü bize sadece bir tablo sunmuyor; aynı zamanda bir uyarı yapıyor.

Toplumun ruh halini görmezden gelen hiçbir sistem uzun süre sağlıklı kalamaz.

Sorulması gereken soru şu, Biz nasıl bir ülke olmak istiyoruz?

Sadece büyüyen ama mutsuz bir toplum mu?

Yoksa daha güvenli, daha adil ve daha huzurlu bir hayatın mümkün olduğu bir ülke mi?

Belki de yazıyı şu soruyla bitirmek gerekir:

“Peki siz… bu “verimsiz mutsuzluk rejimi”nin neresindesiniz?”

Sessizce uyum sağlayanlardan mı, yoksa değişimin mümkün olduğuna inananlardan mı?

Çünkü bazen bir toplumun dönüşümü, tam da bu soruya verilen cevapla başlar.