Yoksulluk Siyasal Etkisizliğide Artırıyor

İnsanlar sadece ekonomik olarak yoksullaşmıyor, siyasal olarak da yoksullaşıyorlar. İşini kaybeden, kira ve fatura yükü altında ezilen, çocuklarının eğitimine yetişmeye çalışan birey, bir yandan günlük yaşamın ağırlığıyla boğuşurken, bir yandan da kamusal karar süreçlerinden uzaklaşmanın ağır bedelini ödüyor. Bu, yalnızca bireysel bir kayıp değil, toplumun bütününün yoksullaşması demek.

Siyasi yoksulluk, hak eksikliği ile karıştırılmamalıdır. İnsanlar hâlâ oy kullanabiliyor, sosyal medyada seslerini duyurabiliyor, hukuk önünde hak talep edebiliyor.En azından şimdilik. Ancak karar alma süreçlerinde gerçek bir etkileri yok. Seçim günü sandığa gidip tercih yapmak, sadece bir ritüel hâline gelmiş bir katılım olarak kalıyor. Kamusal alanın sesine katkı sağlama kapasitesi sınırlı, örgütlenme ve toplumsal bağlar ise giderek zayıflıyor. İşte bu noktada, ekonomik yoksulluk ile siyasal etkisizlik iç içe geçiyor, biri diğerini besliyor.

Günlük yaşamda bunu gözlemlemek kolaydır. İşyerinde mobbing veya işten çıkarılma kaygısıyla yaşayan bir kişi, mahalledeki imar planı ya da belediye hizmetleri hakkında söz söyleme cesaretini bulamaz. Çocuğununa bir öyün yemek veremeyen, okul harçlarını ödeyemeyen aile, eğitim politikaları üzerine düşünmekten uzaklaşır. Kentin ortasında yeni bir AVM yapılırken veya çevre düzenlemesi planlanırken, heryıl kaldırım yenilenirken ve asfalt dökülürken, sessiz çoğunluk sadece izler, ama sesini çıkaramaz.

Özellikle güncel tartışmalardan biri, otoyolların ve köprülerin özelleştirilmesidir. Geçim sıkıntısı yaşayan bir aile, zamlanan akaryakıt ve  geçiş ücretleriyle daha da ekonomik baskı altında kalırken, bu altyapı yatırımlarının planlanması ve özelleştirilmesi süreçlerine katılım şansı bulamaz. Kararlar, teknik ve finansal kavramlarla, kamusal tartışmanın uzağında alınırken, yurttaşlar yalnızca ekonomik yükü omuzlamakla kalır, aynı zamanda kendi yaşam alanlarını şekillendirme yetisini de yitirir. Böylece ekonomik ve siyasal yoksulluk birbirini besleyen bir döngüye dönüşür.  Bütçe hakkından da yoksun kalır.

Demokrasiler biçimsel olarak hâlâ işler görünebilir. Seçimler yapılır, parlamento çalışır, kanunlar çıkarılır. Ancak yurttaşın yön verme kapasitesi daralmış, karar alma süreçlerine katılımı sembolik bir gösteriye dönüşmüştür. Yaşam ve güç alanları perspektifinden baktığımızda, sessiz çoğunluğun oluşumu, ekonomik eşitsizliklerin yarattığı zaman ve güven kaybıyla pekişir. İnsanlar yalnızca etkisiz kalmaz, etkisiz olduklarına da inanmaya başlarlar. İşte bu, siyasi yoksulluğun psikolojik boyutudur.

Siyasi yoksulluk, özgürlüğün yokluğu değil, etkin yurttaşlığın zayıflaması olarak tanımlanabilir. Ekonomik yoksulluk, sadece bireyin cüzdanını değil, sesini ve yön verme yetisini de kısıtlar. Toplumun kolektif kapasitesi azalır, kamusal alan zayıflar, demokrasi içi diyalog ve denetim mekanizmaları etkisizleşir. Gerçek güç, halkın kendi yaşamını ve toplumunu şekillendirebilme kapasitesindedir. Eğer yurttaşlar yalnızca seyirci konumundaysa, siyasi sistem biçimsel olarak çalışsa bile, toplum yoksullaşmış demektir.

Siyasal yoksulluk yalnızca kamusal karar süreçlerinin dışında kalmakla sınırlı değildir. Aynı zamanda toplumsal bağların çözülmesi, örgütlenme kapasitesinin azalması ve bireylerin geleceğe dair umutsuzluğa kapılması anlamına gelir. Günlük hayatın maddi yükleri, bireyleri politikadan uzaklaştırır, siyasal etkisizlik ise toplumu kolektif olarak güçsüzleştirir.

O halde çözüm, yalnızca ekonomik destek paketlerinde değil, yurttaşların etkin katılım kapasitesini artıracak demokratik mekanizmaların güçlendirilmesinde yatmaktadır. Yerel ve merkezi düzeyde şeffaflık, katılımcı karar alma süreçleri, örgütlenme ve toplumsal bağların güçlendirilmesi, hem ekonomik hem siyasal yoksulluğun kırılmasına hizmet edebilir. İnsanlar sadece geçimini sağlamakla kalmamalı, yaşadıkları kentin, ülkenin ve hayatın şekillenmesine de gerçekten katkı verebilmelidir.

Çünkü yoksulluk yalnızca ekonomik değildir, aynı zamanda siyasal duyarsızlık ve etkisizliktir. Ve bir toplumun sessiz çoğunluğu, ne kadar büyük olursa olsun, etkisizleşirse, demokrasi sadece bir isimden ibaret kalır.