Mali Müşavir Her Şeyden Sorumlu Mudur?

3568 Sayılı Kanun Çerçevesinde Mesleki Yetki ve Sorumlulukların Kamu Yönetimi Tarafından Algılanışı Üzerine Bir Değerlendirme

Özet

Son dönemde bir belediye başkanının denetim sırasında ruhsatsız faaliyet gösteren bir işyerinin mali müşavirini telefonla arayarak işyerinin ruhsatsız faaliyet göstermesinden dolayı hesap sorması kamuoyunda dikkat çekmiştir. Olay, yalnızca bir denetim tartışması değil; mali müşavirlik mesleğinin hukuki sınırlarının kamu yöneticileri tarafından ne ölçüde bilindiği sorusunu da gündeme taşımıştır. Bu çalışmada, 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu çerçevesinde mali müşavirlerin görev, yetki ve sorumluluk alanları incelenmekte; belediye ruhsatı, işyeri açma ve çalışma izinleri gibi konuların mali müşavirlerin sorumluluk alanına girip girmediği değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Mali müşavirlik, mesleki sorumluluk, belediye ruhsatı, kamu yönetimi, 3568 sayılı Kanun.

1. Giriş

Türkiye'de mali müşavirlik mesleği uzun yıllardır yalnızca muhasebe hizmeti veren bir faaliyet olarak görülmemekte; işletmelerin vergi, finans, sosyal güvenlik ve mevzuata uyum süreçlerinde önemli bir danışmanlık fonksiyonu da üstlenmektedir.

Buna rağmen uygulamada mali müşavirlerin görev alanları konusunda ciddi kavram karmaşaları yaşanmaktadır. Özellikle kamu otoriteleri tarafından zaman zaman mali müşavirlerin işletmelerin tüm faaliyetlerinden sorumlu olduğu yönünde değerlendirmeler yapılabilmektedir.

Yakın zamanda bir belediye başkanının ruhsatsız faaliyet gösteren bir işyerinin mali müşavirini arayarak “Bu işletmeyi neden açtırdınız?” şeklindeki sorgulaması, mesleğin hukuki sınırlarının yeniden tartışılmasına neden olmuştur.

Esas soru şudur:

Bir işletmenin belediye ruhsatının bulunmamasından dolayı mali müşavir sorumlu tutulabilir mi?

Bu sorunun cevabı ancak 3568 sayılı Kanun'un ortaya koyduğu mesleki çerçeve incelenerek verilebilir.

2. Mali Müşavirlik Mesleğinin Hukuki Dayanağı

Mali müşavirlik mesleği 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu ile düzenlenmiştir.

Kanunun 2'nci maddesinde meslek mensuplarının görevleri açık biçimde sayılmıştır. Buna göre serbest muhasebeci mali müşavirler;

·        Muhasebe sistemlerini kurmak,

·        Defter tutmak,

·        Mali tablolar hazırlamak,

·        Vergi beyannamelerini düzenlemek,

·        Mevzuat konusunda danışmanlık yapmak,

·        İşletmelerin mali durumları hakkında rapor düzenlemek

gibi görevleri yerine getirirler.¹

Kanunda mali müşavirlere;

Belediye ruhsatı almak,

·        İşyeri açma ve çalışma ruhsatını takip etmek,

·        İşletmelerin fiziki koşullarını denetlemek,

·        Belediye mevzuatına uygunluğu sağlamak,

·        Ruhsat eksikliği nedeniyle faaliyeti engellemek

şeklinde herhangi bir görev verilmemiştir.

Dolayısıyla mali müşavirin hukuki sorumluluğu, kanunla belirlenmiş mesleki faaliyet alanıyla sınırlıdır.

3. Vergi Kaydı ile Belediye Ruhsatı Aynı Şey Değildir

Uygulamada en sık karşılaşılan yanlış algılardan biri, vergi mükellefiyetinin tesis edilmesini işletmenin tüm izinlerinin tamamlandığı şeklinde değerlendirmektir.

Oysa vergi mevzuatı ile belediye mevzuatı birbirinden farklı hukuk alanlarıdır.

Vergi dairesi;

·        Vergi mükellefiyetini tesis eder,

·        Vergi ödevlerini takip eder.

Belediyeler ise;

·        İşyeri açma ve çalışma ruhsatlarını düzenler,

·        Ruhsat şartlarını denetler,

·        Ruhsatsız faaliyetlere yaptırım uygular.²

·        Dolayısıyla vergi kaydının bulunması, belediye ruhsatının da mevcut olduğu anlamına gelmez.

·        Bir işletme vergi mükellefi olabilir; ancak ruhsat yönünden eksiklik taşıyabilir.

Bu eksikliğin tespiti ve yaptırımı ise belediyenin görev alanındadır.

4. Mali Müşavirin Sorumluluğunun Sınırları

Hukuk devletinin temel ilkelerinden biri yetki ve sorumluluğun birlikte değerlendirilmesidir.

Bir kişiye kanunla verilmemiş bir görev nedeniyle sorumluluk yüklenemez.

Nitekim Danıştay ve yargı kararlarında da meslek mensuplarının sorumluluğunun kendi faaliyet alanlarıyla sınırlı olduğu kabul edilmektedir.³

Mali müşavir;

·        Hatalı beyanname düzenlerse,

·        Vergisel yükümlülükleri yanlış yerine getirirse,

·        Mesleki özen yükümlülüğünü ihlal ederse

sorumlu tutulabilir.

Ancak;

·        Ruhsatsız faaliyet,

·        Hijyen eksikliği,

·        İş sağlığı ve güvenliği ihlali,

·        Çevre mevzuatına aykırılık,

·        Ticari faaliyetlerin niteliği

gibi konular işletme sahibinin ve kanuni temsilcilerin sorumluluk alanındadır.

Aksi yöndeki değerlendirmeler, meslek mensuplarının kanunda bulunmayan yükümlülüklerle karşı karşıya bırakılması sonucunu doğurur.

5. Kamu Yönetimi Açısından Değerlendirme

Bu tür olaylar aslında daha derin bir soruna işaret etmektedir.

Kamu yönetiminde zaman zaman görev, yetki ve sorumluluk sınırlarının birbirine karıştırıldığı görülmektedir.

Belediyenin görev alanına giren bir konuda mali müşavirin sorumlu tutulması;

·        İdari yetki karmaşasına,

·        Hukuki belirsizliğe,

·        Mesleki itibar kaybına,

·        İşletmeler açısından hukuki güvensizliğe

neden olabilmektedir.

Oysa çağdaş kamu yönetiminde esas olan, her kurumun kendi görev alanı içinde hareket etmesidir.

Yetki belediyedeyse denetim de belediyededir.

Vergi idaresinin görevi vergiyi takip etmektir.

Meslek mensubunun görevi ise mali danışmanlık ve vergi uygulamalarını yürütmektir.

Bu sınırlar ortadan kalktığında hesap verebilirlik mekanizması da zayıflamaktadır.

6. Mali Müşavirlerden Beklentiler Gerçekçi mi?

Son yıllarda mali müşavirlerden;

·        Vergi danışmanı,

·        İnsan kaynakları uzmanı,

·        SGK danışmanı,

·        Hukuk danışmanı,

·        Finans yöneticisi,

·        Uyum görevlisi

gibi çok farklı roller üstlenmeleri beklenmektedir.

Ancak bu beklentiler çoğu zaman kanuni düzenlemelerin ötesine geçmektedir.

Meslek mensuplarına yeni sorumluluklar yüklenmek isteniyorsa öncelikle;

Kanuni yetki verilmesi,

·        Sorumluluk alanlarının belirlenmesi,

·        Ücretlendirme esaslarının düzenlenmesi,

·        Mesleki güvencelerin oluşturulması

gerekmektedir.

Yetki verilmeden sorumluluk yüklenmesi hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz.

7. Sonuç

Bir işyerinin belediye ruhsatının bulunmaması, öncelikle işyeri sahibinin ve ilgili idarenin sorumluluk alanındadır.

3568 sayılı Kanun incelendiğinde mali müşavirlere belediye ruhsatı alma, ruhsat denetimi yapma veya ruhsat eksikliğini önleme görevi verilmediği açıkça görülmektedir.

Bu nedenle ruhsatsız faaliyet gösteren bir işletmeden dolayı mali müşavirin sorumlu tutulması hukuki dayanak bakımından tartışmalıdır.

Asıl ihtiyaç duyulan şey, mali müşavirlik mesleğinin görev ve sorumluluk sınırlarının hem kamu yöneticileri hem de toplum tarafından doğru anlaşılmasıdır.

Hukuk devletinde hiç kimse kanunda açıkça verilmemiş bir görevden dolayı sorumlu tutulamaz.

Mali müşavirler de ancak 3568 sayılı Kanun'un çizdiği çerçeve içinde sorumludur.

Mesleğin saygınlığının korunması ve kamu yönetiminde görev karmaşasının önlenmesi için bu temel ilkenin yeniden hatırlanmasına ihtiyaç bulunmaktadır.

Dipnotlar

1.     3568 Sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu, md. 2.

2.     3572 Sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun; ayrıca İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik.

3.   Danıştay'ın çeşitli kararlarında meslek mensuplarının sorumluluğunun mesleki faaliyet ve kusur alanıyla sınırlı olduğu kabul edilmektedir. Ayrıca bkz. Anayasa md. 38 ve hukuk devleti ilkesi kapsamında kusursuz sorumluluk yasağına ilişkin yargısal içtihatlar.

4.     Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, md. 2 (Hukuk Devleti İlkesi).

5.     Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, md. 123 (İdarenin Kanuniliği İlkesi).