Binek Otomobili Gider Kısıtlamasında Uygulanan Yanlış Muhasebe Kaydı Uygulamaları

 GİRİŞ

Günlük hayatımıza, sürekli yeni kavram ve uygulamalar girmektedir. Bunların bir çoğu finansal piyasa uygulamalardan kaynaklanmaktadır. Bir taraftan işletmelerin ihtiyaçları artmakta, diğer taraftan ekonomik ve sosyal gelişmelere göre yeni düzenlemeler gündeme gelmektedir.

Devletin bütçe ihtiyaçları doğrultusunda, vergi düzenlemelerinde normalde gider yazılabilen işletme faaliyetleri için bazende gerekli olan ancak kötüye kullanılabileceği ve vergi kayıp ve kaçağına neden olabileceği düşüncesi ile işletme giderlerine kısıtlamalar getirmektedir. Bu kısıtlama uygulamalarına, vergi hukukunda vergi güvenliği müessesesi denilmektedir.

Bilindiği üzere,  7194 sayılı Kanunla yapılan değişikliklerle, gerek ticaret erbabının( GVK 41Md.)gerekse serbest meslek sahiplerinin ( GVK 68 Md.) binek araçlarının gider ve amortismanları bazı kısıtlamalara tâbi tutulmuştur. Bu kısıtlamalar, kurumlar için de geçerlidir.  Binek otomobil kısıtlaması 27.5.2020 günlü Resmi Gazete ’de yayımlanmış ve 311 sayılı Gelir Vergisi Genel Tebliği ile açıklanmıştır.

Binek otomobiller, 87.03 pozisyonunda tanımlanan binek otomobiller ile esas itibarıyla insan taşımak üzere imal edilmiş (87.02 pozisyonuna girenler hariç) (steyşın vagonlar ve yarış arabaları dâhil) hem insan hem eşya taşıyabilen motorlu araçlar gibi çok amaçlı araçları da kapsamaktadır.

Binek otomobillerin gider kısıtlamasınıve açıklanan idari anlayışa uygun, geçerli sınırlar itibariyle yapılan gider uygulaması açısından, mali tablolar, tek düzen muhasebe sistemi uygulama tebliği ve vergi kanunları açısından değerlendirerek yanlış uygulama olarak düşündüğüm muhasebe kayıtlarına dikkat çekmek üzere bir değerlendirme yaptım.

689 DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR(-) hesabı uygulamasının muhasebe uygulayıcıları arasında çoğunlukla yanlış şekilde uygulanması nedeniyle bu konuyu biraz daha açık ve detaylandırarak anlatmaya çalıştım.

1-GELİR TABLOSU[1]

a) Gelir Tablosu Tanımı

Gelir tablosu, işletmenin belli bir dönemde elde ettiği tüm gelirler ile aynı dönemde katlandığı bütün maliyet ve giderleri ve bunların sonucunda işletmenin elde ettiği dönem net kârını veya dönem net zararını kapsar.

b) Gelir Tablosu Düzenleme Kuralları

Gelir tablosunun düzenlenmesinde Mali Tablolar İlkelerinde verilmiş açıklamalar esas alınır. Bu tablonun düzenlenmesinde esas faaliyetlerden sağlanan gelir ile süreklilik gösteren diğer olağan faaliyetlerden sağlanan gelir ayrı gösterileceği gibi, süreklilik göstermeyen olağandışı gelirler de ayrı olarak gösterilir. Buna göre, esas faaliyetler için yapılan giderler ile süreklilik gösteren diğer olağan faaliyet giderleri ve süreklilik göstermeyen olağandışı giderler ayrı ayrı gösterilir.

c) Gelir Tablosunun Biçimsel Yapısı

İşletmeler, gelir tablolarının bir örnekliğini sağlayarak karşılaştırılmalarında kolaylık sağlamak ve anlam birliği oluşturmak amacıyla tebliğdeki biçimde düzenlerler.

Gelir Tablosu hesapları arasında mahsup yapılamaz. Tabloda “diğer” başlığı altında gösterilen gelir ve gider unsurlarının ait oldukları grubun toplam tutarının % 20’sini aşması halinde, bu kalem ayrı bir başlık altında ayrıca gösterilir. Tutarı olmayan kalemler gelir tablosunda yer almaz.

2- ZARAR KAVRAMI

Kavram olarak zarar; Bir şeyin, bir olayın yol açtığı çıkar kaybı veya olumsuz, kötü sonuç, ziyan, mazarrat olarak tanımlanmaktadır.[2] Kavramsal olarak zarar kavramının hukuk, muhasebe, iktisat ve vergi alanında yer aldığını görürüz.

Hukuki anlamda zarar kavramı, mal varlığında oluşan azalmayı ifade eder. Hukukta zarar kavramına ilişkin esaslar Borçlar Kanunu ile Ticaret Kanunu içinde düzenlenmiştir. Bu düzenlemelere göre zarar müspet ve menfi olarak kavramı iki şekilde tanımlanmıştır. Sözleşmeye bağlı olarak borçlunun sözleşme hükümlerini hiç yerine getirmemesi veya zamanında yapmamak suretiyle alacaklıyı zarar uğratması “Müspet Zarar” dır. Diğeri ise sözleşmenin sakat olarak yapılması ve bunun sonucu sözleşmenin bir hüküm ifade etmemesi sonucu doğan “Menfi Zarar” dır. Hukukta zarar kavramını, kişinin isteği dışında mal varlığı ile manevi varlığında meydana gelen bir eksilme olarak tanımlamak mümkündür.

Muhasebede zarar kavramı işletmenin yürüttüğü işlem faaliyet sonuçlarıyla ilişkilendirilmiştir. İşlem faaliyeti ise, şirketin finansman veya yatırım kararları dışındaki faaliyetleri ifade eder.  İşlem faaliyetlerde varlık veya hizmet tüketiminden dolayı net varlık azalışı olursa bu varlık azalışına “gider/zarar” adı verilir. Muhasebede zarar kavramı “Bilanço Yaklaşımı” ve ” Gelir Yaklaşımı ” olmak üzere iki yaklaşımla tanımlanmıştır.

Bilanço yaklaşımına göre zarar, işletmenin bir faaliyet dönemine ait gelirleri, o dönem giderler toplamından az olması nedeniyle öz sermayede meydana gelen azalışları ifade eder. Gelir yaklaşımında zarar ise, belli bir dönemde işletme faaliyetinin sürdürebilmesi ve bir gelir elde edilmesi dışında; arızi iş veya olaydan dolayı kullanılan ya da tüketilen varlıkların hasılattan düşülen kısmı olarak tanımlanabilir.

“Türk vergi sistemi içinde kavramsal olarak “zarar kavramı” nın tanımı yapılmamıştır. Vergilendirme sürecinde zarar kavramı, vergi matrahının tespitinde “Zarar İndirimi” olarak yer alır. Zarar indiriminin genelde gelir ve kurumlar vergisinde yer almasına bağlı olarak vergi matrahının tespitinde muhasebe kayıtları önem taşır. Çünkü vergi matrahı bir anlamda muhasebe kayıtlarının bir sonucudur. Ancak muhasebedeki zarar ile vergilemedeki zarar arasında farklılık söz konusudur. Ayrıca zararın vergi matrahından indirilebilmesi için vergi kanunlarında öngörülen özellikleri taşıması diğer bir esastır. Vergi kanunları içinde yer alan bu özellikler bir bütün olup hepsinin bir arada olması esastır.”[3]

3-KANUNEN KABUL EDİLMEYEN GİDERLER

Ticari kazancın elde edilmesiyle ilgili olmayan işletme sahibi veya ortakların veya yöneticilerin şahsi veya ailevi harcamaları, işletme yöneticilerinin kusurlarından dolayı ödenen tazminatlar, cezalar, gecikme zamları ve faizleri kanunen kabul edilmeyen gider olup safi kazancın tespitinde gider olarak kabul edilmez ve indirim yapılmaz.

Kanunen kabul edilmeyen giderler vergi açısından önemi işletmenin esas faaliyetlerinde operasyonel işlemler dolayısıyla gider yazılan tutarların gider yazılması dolayısıyla ticari karın ortaya çıkan kısmından beyanname düzenlenirken mali karın tespitinde kara ilave dilmesidir.

4-689. DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR(-) HESABI

Muhasebe uygulamaları genel tebliğinde 689 DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR(-) hesabı aşağıdaki gibi tanımlanmıştır.

a) Tanımı

Yukarıda( tebliğdeki hesaplar) tanımlanan hesaplar kapsamı dışında kalan diğer olağandışı gider ve zararlar bu hesapta izlenir.

b) İşleyişi

Yukarıda tanımlanan hesaplar dışında kalan diğer olağandışı gider ve zararlar ortaya çıktığında bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak yazılır. Hesap alt bölümlenmeleri aşağıdaki gibi yapılabilir.

689 DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR(-)

1	Mali Duran Varlıklar Satış Zararları
2	Maddi Duran Varlık Hasarları
3	Değersiz Alacaklar
4	Gider Yazılan Sayım Ve Tesellüm Noksanları
5	Bağış ve Yardımlar
6	Çalınan Varlıklar
7	İndirilemeyen Katma Değer Vergisi
8	Elden Çıkarılacak Stoklar Ve Maddi Duran Varlık Satış Zararları
9	Kamuya Olan Borçlar Üzerinden Hesaplanan Gecikme Faizi, Gecikme Zammı, Para Cezaları ve İdari Para Cezaları
10	Ödenen Tazminat ve Hasar Tazminatları
11	Değersiz Mallar

“4.1-Mali Duran Varlıklar Satış Zararları

İştirakler ve bağlı ortaklıkların kayıtlı değerinin altında satılması uğranılan zarar bu hesaba borç kaydedilir.

4.2-Maddi Duran Varlık Hasarları

Maddi duran varlıkların hasara uğraması ile yapılan giderler bu hesaba borç kaydedilir. Sigortadan alınan hasar tazminatını aşan tutar ticari kazançtan indirilir.

4.3- Değersiz Alacaklar

Tahsiline imkân kalmayan alacaklar (VUK 322) bu hesaba aktarılır ve ticari kazançtan indirilir.

4.4-Gider Yazılan Sayım Ve Tesellüm Noksanları

Dönem içinde yapılan sayımlar sonucu saptanan ve bekletilmesine ve de araştırılmasına gerek görülmeyen, bu nedenle de hesapları düzeltilen kasa, stok ve Maddi duran varlık noksanları bu hesaba aktarılır. Noksanlıkların ticari kazançtan indirimi kabul edilmediğinden ayrıca nazım hesaplarda izlenir.

4.5-Bağış ve Yardımlar

İşletmenin nakdi ve Maddi bağış ve yardımları bu hesaba alınır. Stok ve Maddi duran varlık gibi KDV konusuna giren bağış ve yardımların alışlarında yüklenilen KDV düzeltilir.

4.6-Çalınan Varlıklar

Hırsızlık nedeni ile çalınan varlıklar kayıtlı değeri ile bu hesaba aktarılır. Hırsızlık konusu stok ve Maddi duran varlıkların alış vesikalarında gösterilen katma değer vergisi düzeltilir. Çalınan varlıkların ticari kazançtan indirimi kabul edilmediğinden ayrıca nazım hesaplarda izlenir.

4.7-İndirilemeyen Katma Değer Vergisi

Hırsızlık, zayi ve benzeri nedenlerle teslim imkânı bulunmayan varlıkların alış vesikalarında gösterilen alındığı dönemde indirim konusu yapılan katma değer vergisi düzeltme işlemlerinde hesaplanan katma değer vergisi ile bağışlanan stok ve Maddi duran varlıkların emsal bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi bu hesaba borç yazılır.

Hırsızlık gibi ticari kazançtan indirimi kabul edilmeyen olaylara ilişkin hesaplanan ve düzeltilen katma değer vergisinin ticari kazançtan indirimi de kabul edilmediğinden ayrıca nazım hesaplarda izlenir.

4.8- Elden Çıkarılacak Stoklar Ve Maddi Duran Varlık Satış Zararları

Elden çıkarılacak stoklar ve Maddi duran varlıkların kayıtlı değerinin altında satılması ile oluşan zararlar bu hesaba kaydedilir.

4.9- Kamuya Olan Borçlar Üzerinden Hesaplanan Gecikme Faizi, Gecikme Zammı, Para Cezaları ve İdari Para Cezaları

Kamuya olan borçlar üzerinden yürütülen gecikme zammı, gecikme faizleri ile her türlü vergi cezaları, idari para cezaları tahakkuk ettiğinde bu hesaba kaydedilir. Gecikme Zammı, Gecikme faizi ve idari para cezalarının ticari kazançtan indirimi kabul edilmediğinden ayrıca nazım hesaplarda izlenir.

4.10- Ödenen Tazminat ve Hasar Tazminatları

İşletme faaliyetleri sonucunda hasar ve zarara uğrayan üçüncü şahısların, uğradıkları hasar ve zararın tazmini için yapılan ödemeler bu hesaba borç kaydedilir. Yapılan ödemelerden işle ilgili bulunan ‘KVK 11/g bendi’ Sözleşmelerde ceza şartı olarak konulan tazminatlar hariç olmak üzere kurumun kendisinin, ortaklarının, yöneticilerinin ve çalışanlarının suçlarından doğan maddî ve manevî zarar tazminat giderleri’ kapsamındaki ödemeler hariç dönem ticari kazancından indirilir

4.11- Değersiz Mallar

Kaza, yangın, su basması ve deprem nedeni ile zayi olan mallar ve bunların alış faturaları üzerinde hesaplanan katma değer vergisi bu hesaba alınır. Zayi olan Varlıklara ilişkin kaza mercileri ve takdir komisyonu raporu bulananlar ticari kazançtan indirilir.

Değersiz malların ve imha edilen malların alış faturalarında gösterilen katma değer vergisi düzeltilir. Ticari kazançtan indirimi kabul edilen değersiz malların alış vesikalarında gösterilen KDV’nin ticari kazançtan indirimi kabul edilir.

Ticari kazançtan indirimi kabul edilmeyen değersiz mallar ve bu mallara ait KDV ayrıca nazım hesaplarda izlenir.” [4]

5-BİNEK OTOMOBİLİ GİDER KISITLAMASI UYGULAMASI VE MUHASEBE      KAYIDI

7194 sayılı DİJİTAL HİZMET VERGİSİ İLE BAZI KANUNLARDA VE 375 SAYILI KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN ile Gelir Vergisi Kanunu’nun “İndirilecek Giderler” başlıklı 40’ıncı ve “mesleki giderler” başlıklı 68’inci maddelerinde birtakım değişiklikler yapılmıştır. Söz konusu düzenlemeler 1.1.2020 tarihinden itibaren başlayan vergilendirme dönemi gelir ve kazançlarına uygulanmak üzere 7.12.2019 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiştir.

Faaliyetleri kısmen veya tamamen binek otomobillerinin kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olanların bu amaçla kullandıkları hariç olmak üzere, özel tüketim vergisi ve katma değer vergisi hariç ilk iktisap bedeli 2021 yılı için 170 bin TL’yi, söz konusu vergilerin gider yazılmayıp maliyet bedeline eklendiği veya binek otomobilin ikinci el olarak iktisap edildiği hâllerde amortismana tabi tutarı 320 bin TL’yi aşan binek otomobillerinin her birine ilişkin ayrılan amortismanın en fazla bu tutarlara isabet eden kısmı gelir ve kurumlar vergisi açısından safi kazancın tespitinde gider olarak dikkate alınabilecektir.[5]

Binek otomobillere ilişkin giderlerin en fazla %70’i, gelir ve kurumlar vergisi açısından safi kazancın tespitinde gider olarak indirim konusu yapılabilecektir.[6]

Birçok meslek sitesinde binek otomobil için yapılan kısıtlama 689 DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR(-) hesabına kayıt yapılarak işletmenin diğer olağandışı bir zararı gibi gösterilmektedir. Yukarıda zarar kavramı ile bu hesabın uygulamasınıanlatmaya çalıştığımız gider kısıtlamaları diğer olağandışı bir zarardan dolayı ortaya çıkmamaktadır.

İşletmenin faaliyeti sonucu ortaya çıkan aslında kullanıldığı işletme fonksiyonundaki yere göre değişen ancak gider olan bir işlemden ortaya çıkmaktadır.

Gider; İşletmeye ekonomik yarar sağlamak amacıyla yapılan bir harcama veya tüketimdir. Eğer bir harcama ya da varlık (veya hizmet) tüketimi işletmeye ekonomik yarar sağlıyorsa gider olarak adlandırılır. Eğer yarar sağlamıyorsa “zarar” olarak adlandırılır.

Normal hayatın akışına göre işletme faaliyetini sündürmüş olsa idi bu harcama işletmenin giderleri arasında yer alacaktı. Ancak kamu idaresi vergi güvenliğini sağlamak, fazla ve yersiz kullanımları önlemek üzere bazı giderleri kısıtlayarak mali karın oluşmasında safi kardan indirilmesine izin vermemektedir.

İşletmenin bir dönem faaliyet sonuçlarını gösteren Gelir Vergisi tablosu düzenlenmesinde esas faaliyetlerden sağlanan gelir ile süreklilik gösteren diğer olağan faaliyetlerden sağlanan gelir ayrı gösterileceği gibi, süreklilik göstermeyen olağandışı gelirler de ayrı olarak gösterilir şeklinde ifade edilmektedir. İşletmenin faaliyetlerinden dolayı süreklilik gösteren ve gelir tablosu düzenleme esasına uygun şekilde mali tabloda yer alması tek düzen muhasebe uygulama tebliğinin ortaya koyduğu bir durum olarak gözükmektedir.

Yukarıda ortaya konulmaya çalışılan vergi tekniği, muhasebe uygulama tebliğinde belirtilen mali tablolar düzenleme esasları binek otomobil için yasayla getirilen kısıtlama DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR(-) olarak anlam bulmamaktadır.

ÖRENEK-1: Ertuğrul Kılıç Makina Sanayi A.Ş. Yönetimin ( pazarlama elemanlarının) kullanması amacıyla 1.3.2025 tarihinde Acil Filo Kiralama Ltd. Şti.’denbir yıllığına iki binek otomobili kiralamıştır. Her bir aracın KDV hariç aylık kira bedeli olan 47.000 TL, 01.03.2025 tarihinde Acil Filo Kiralama Ltd. Şti.’nin faturasına istinaden Mart/2025 kira ödemesi olarak banka hesabından ödenmiştir. Kiralanan araçlar, Genel Yönetim birimi adına kullanılmıştır; 770. GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 94.000   770.05.02 Taşıt Kiralama Binek Otomobil Giderleri 74.000 770.05.09 Binek Otomobili Kabul Edilmeyen Giderler 20.000 191.KDV 18.800     102. BANKALAR 112.800 950.KAN. KABUL ED.GİDERLER 20.000   950.05.02.Binek Oto.K.K.E.Giderler 20.000   951. KAN. KABULED.GİD. KARŞILIĞI 20.000 951.05.02.Binek Oto. K.K.E.G.Karşılığı 20.000 b)Kiralanan araçlar, Pazarlama Faaliyetleri için kullanılmıştır; 760. PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ 94.000     760.05.02 74.000 760.05.09 20.000 191.KDV 18.800     102. BANKALAR 112.800 950.KAN. KABUL ED.GİDERLER 20.000     950.05.02.Binek Oto.K.K.E.G. 20.000 951. KAN. KABULED.GİD. KARŞILIĞI 20.000 950.05.02.Binek Oto.K.K.E.G.Karşılığı 20.000

ÖRENEK-

ÖRENEK-2: Ertuğrul KılıçMakina Sanayi A.Ş. yönetimin (pazarlama elemanlarının ) kullanması amacıyla 1.3.2025 tarihinde Binek taşıt alınmış olup, Taşıt araçlarının KDV hariç aylık akaryakıt bedeli olan 30.000 TL. Nakit ve Taşıt Bakım Onarım giderleri olarak 5.000 TL 01.03.2025 tarihinde Acer Servis Akaryakıt Ltd. Şti.’nin faturasına istinaden Mart/2025 giderleri ödemesi olarak banka hesabından ödenmiştir. a)Akaryakıt ve Bakım Onarım giderlerinin Genel Yönetim giderinde muhasebeleştirilmesi; 770. GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 37.100   770.05.01 Taşıt Genel Bakım Onarım Giderleri  3.500 770.05.03 Genel Taşıt Akaryakıt Giderleri 21.000 770.05.09 Binek Otomobili Kabul Edilmeyen Giderler 12.600 191.KDV         4.900     100. KASA 36.000   102. BANKALAR 6.000 950.KAN. KABUL ED.GİDERLER  12.600   950.05.02.Binek Oto.K.K.E.Giderler 12.600                           951. KAN. KABUL ED.GİD. KARŞILIĞI 12.600 951.05.02.Binek Oto. K.K.E.G.Karşılığı 12.600 b)Akaryakıt ve Bakım Onarım giderlerinin Pazarlama giderinde muhasebeleştirilmesi; 760. PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ  37.100   760.06.01 Taşıt Genel Bakım Onarım Giderleri  3.500 760.06.03 Genel Taşıt Akaryakıt Giderleri 21.000 760.06.09 Binek Otomobili Kabul Edilmeyen Giderler 12.600 191.KDV   4.900     100. KASA 36.000   102. BANKALAR 6.000 950.KAN. KABUL ED.GİDERLER 12.600   950.05.02.Binek Oto.K.K.E.Giderler 12.600                           951. KAN. KABUL ED.GİD. KARŞILIĞI 12.600 951.05.02.Binek Oto. K.K.E.G.Karşılığı 12.600

SONUÇ

İşletmelerin normal işlem akışı içerisinde faaliyetlerini sürdürmek üzere yatırım ve maliyetleri dışında giderleri oluşmaktadır. Gider;İşletmeye ekonomik yarar sağlamak amacıyla yapılan bir harcama veya tüketimdir. Eğer bir harcama ya da varlık (veya hizmet) tüketimi işletmeye ekonomik yarar sağlıyorsa, gider olarak adlandırılır. Eğer yarar sağlamıyorsa “zarar” olarak adlandırılır.

Zarar, vergi kanunlarımızda tanımlanmamıştır. Ancak vergi hukuku açısından ticari karın elde edilmesi gelir vergisi kanunda tanımlanmıştır.  Gelir vergisi ve Kurumlar vergisi kanunda tanımlanan safi kardan, işletmenin faaliyetleri için yapmış olduğu maliyet ve giderler indirilerek ticari karelde edilmektedir. Vergi idaresi, verginin güvenliğinin sağlanması ve giderlerin kötüye kullanılmasını ve vergi matrahının aşındırılmasını önlemek için bazı giderleri kısıtlamakta ve mali karın oluşumunda bu giderleri kabul etmemektedir.

İşletmenin gelir ve giderlerini belirli bir düzen içerisinde fonksiyonlarına ve çeşitlerine göre düzenleyerek anlaşılır bir şekilde kayıt altına alınmasına muhasebe denilmektedir. Kayıt altına alınan kayıtlardan dönemsellik ilkesi gereği işletmenin bir döneme ait mali durumu ile bir döneme isabet eden faaliyet performansını gösteren gelir tablosu düzenlenmektedir. Mali tablo ilkeleri işletmelerin finansal durumlarını ve bölümler arası ilişkilerini bir düzen içerisinde bu tablolardan yararlananların hizmetine sunmaktadırlar.

Mali tablo düzenleme ilkelerine göre işletmeler durumlarını en anlaşılır açık şekilde sunarlar. İşletmenin, işlem faaliyetlerinden kaynaklanan giderler, ilgili muhasebe kayıtlarına yanlış yapılır ise tablolara da yanlış ve eksik veya fazla yansıyacaktır. İdarenin esas amacı mali karın, yani vergi matrahının doğru tespit edilmesi olurken yapmış olduğu kanunlarla buna ilişkin sınırlamalar ve düzenlemeler yaparlar. Bu düzenlemeler mali tabloların oluşma ilkelerini zedelemeden ve işletmenin gerçek durumunu yansıtacak şekilde oluşmasının sağlanmamasını da amaç edinmektedirler.

Binek otomobillerin gider kısıtlaması uygulaması yasallaştıktan sonra birçok muhasebe sitelerinde kayıt uygulamaları, gelir tablosu ilkesine aykırı bir şekilde 689 DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR(-) hesabı kullanılarak, muhasebe kayıtlarının yapıldığı gözlenmektedir. Binek otomobilleringider kısıtlaması uygulaması nezdinde, gider kısıtlamalarının bir zarardan mı yoksa başka bir uygulamadan mı kaynaklandığına dikkat çekmektir. Yanlış muhasebe uygulaması yerine, doğrusunun mali tablo ilkeleri ve muhasebe uygulama tebliğ gereği DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR(-) hesabına değil,  mali karın tespit edilmesinden kaynaklandığını ve bu hesap içerisinde gösterilemeyeceğini açıklamayaçalıştım.Yanlış uygulamaların düzeltilmesi, uygulayıcıların kanunlar karşısında hata ile karşılaşmamalarına dikkat çekmek için yukarıda açıklanan gerekçelerışığındadikkatlerine ve değerlendirmelerine sunmak istedim.

Dipnot:

[1]26.12.1992 tarih 21447  R.G, 1 Seri No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği

[2] Çevirim içi; https://sozluk.gov.tr/ 15.03.2021

[3] Çevirim içi; https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/452463 15.03.2021

[4] Ertuğrul Kılıç, Yayınlanmak üzere olan “Vergi kanunlarına göre muhasebe kayıtlarının uygulaması” adlı muhasebe kitabı çalışmasından alınmıştır.

[5]Bu konuya ilişkin muhasebe kayıt örneği yapılmamıştır. Başka bir makale konusu olarak incelenecektir.

[6] Uygulamada ve günlük muhasebe işlemlerinde en çok bu konuyla karşılaşıldığından örnekleme bu konuya ayrılmıştır.

Çevirim içi-(yayınlanmıştır):https://www.muhasebenews.com/binek-otomobili-gider-kisitlamasinda-uygulanan-yanlis-muhasebe-kaydi-uygulamalari/

06.11.2025

Fiyatlar Değil, Güven Dondu!

 

Piyasanın görünmez demir eldiveni ; Fiyat katılığı artık bir alışkanlık haline geldi.

Her ay yeni bir enflasyon oranı açıklanıyor ama mutfağın sesi değişmiyor. Ekmek yine pahalı, et yine uzak, kiralar hâlâ uçuşta… Rakamlar iniyor, fiyatlar kalıyor. Çünkü bu ülkede artık yeni bir gerçek var: fiyatlar değil, güven dondu.

TÜİK’in Ekim verilerine bakalım: kiralar %6,1 arttı, gıda fiyatları %2,6 yükseldi, çekirdek B endeksi %3,4 çıktı. Üçü bir araya gelince tablo netleşiyor: Fiyatlar yıllık %30–35 bandına yapışmış durumda. Yani ekonomi, “fiyat katılığı” denilen o görünmez duvara toslamış halde.

Fiyat Katılığı Nedir, Neden Tehlikelidir?

Ekonomide fiyat katılığı, fiyatların yukarı çıkarken hızlı ama aşağı inerken inatçı olmasıdır. Yani kira, okul ücreti, restoran menüsü bir kez yükseldi mi, artık kolay kolay düşmez. Çünkü kiralar yıllıktır, maaşlar geri alınmaz, işletmeler de “bir indirdim mi toparlayamam” diye korkar.

Bu yüzden hizmet enflasyonu en zoru, en yapışkanıdır. Lokanta fiyatı, kuaför ücreti, okul taksiti… Hepsi yukarıya yapışmıştır. Döviz düşse, enerji ucuzlasa bile kimse fiyat indirmez. Çünkü artık mesele maliyet değil, beklentidir.

Vatandaş, “nasıl olsa her şey zamlanacak” diye bugünden alır; esnaf, “mal yerine koyamam” diye zam yapar. Böylece ekonomi rakam olmaktan çıkar, davranışa dönüşür. Fiyatları faiz değil, alışkanlık belirler.

Türk-İş Uyardı: Açlık 28 Bin, Yoksulluk 92 Bin TL!

Türk-İş’in Ekim 2025 araştırması bu tabloyu rakamla anlatıyor:

Dört kişilik bir ailenin açlık sınırı 28.412 TL, yoksulluk sınırı ise 92.547 TL.

Yani artık Türkiye’de milyonlarca insan yalnızca enflasyonla değil, geçimle savaşıyor. Maaşlar yetmiyor, umut tükeniyor. Asgari ücretle bu tabloyu çevirmek mümkün değil; çünkü fiyatlar artık ekonomiyle değil, davranışla yönetiliyor.

Devletin Sosyal Müdahalesi: Morfin Etkisi

Son dönemde “devlet marketi”, “kent lokantası”, “belediye berberi” gibi uygulamalarla vatandaşın yükü hafifletilmeye çalışılıyor. Bu çabalar değerli ama geçici. Acıyı azaltıyor, hastalığı iyileştirmiyor. Çünkü fiyat katılığı kırılmadıkça, devlet marketindeki etin ucuzluğu da uzun sürmez.

Asıl mesele, bu fiyatların neden düşmediği.

Cevabı basit ama derin: Güven eksikliği.

Piyasa güvenmediğinde, ne para politikası işe yarar ne faiz kararı. Fiyat, güvenle düşer; güven yıkıldığında her şey pahalılaşır.

Ekonomi Bir Rakam Değil, Davranıştır

Türkiye’nin bugün yaşadığı tam da budur. Fiyatlar inmiyor çünkü güven azalmış durumda. İnsanlar yarına, yönetime, ekonomiye inancını yitirince, fiyatlar da inancını yitiriyor.

Devletin market açması, lokanta işletmesi elbette bir sosyal görevdir ama kalıcı çözüm, bu davranış döngüsünü kırmaktır.

Ekonomiyi faiz değil, güven düzeltir.

Fiyatları istatistik değil, adalet yumuşatır.

Ve hiçbir grafik, vatandaşın mutfağındaki yangını anlatmaz.

 Sözün Özü 

Fiyatlar düşmüyor çünkü kimse düşeceğine inanmıyor.

Enflasyon bir ekonomi meselesi olmaktan çıktı, toplumsal bir güven meselesine dönüştü.

Ve unutmayalım ki,

Bir ülkenin parasından önce, umudu değer kaydederse ,hiçbir fiyat gerçekten düşmez.

Ekonomi Yönetiminde Sorumluluk Zinciri; Enflasyon Muhasebesi Üzerinden Bir Değerlendirme

 Özet

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın enflasyon muhasebesi uygulamasına ilişkin değerlendirmesi, maliye bürokrasisi ile siyasi karar organları arasındaki sorumluluk paylaşımını yeniden gündeme getirmiştir. Bu makalede, söz konusu açıklama çerçevesinde kamu maliyesi yönetiminde teknik ve siyasal sorumluluk alanlarının nasıl ayrıştığı, etki analizi süreçlerinin neden kritik olduğu ve kurumsal güvenin ekonomi politikalarındaki rolü ele alınmaktadır. Bulgular, kamu gelirlerini etkileyen düzenlemelerde teknik öngörü kadar kurumsal koordinasyonun da belirleyici olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: Enflasyon muhasebesi, maliye bürokrasisi, etki analizi, kamu gelirleri, ekonomik yönetim.

1. Giriş

Ekonomik yönetim, teknik hesaplarla siyasi tercihler arasında hassas bir denge gerektirir. Bir düzenleme, teknik olarak doğru olsa bile, siyasi karar süreçleriyle uyumlu yürütülmediğinde beklenmedik sonuçlar doğurabilir. Türkiye’de 2024 yılı itibarıyla uygulamaya konulan enflasyon muhasebesi düzenlemesi bu açıdan dikkat çekici bir örnek oluşturmuştur.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, konuyla ilgili olarak yaptığı açıklamada şu ifadeyi kullanmıştır.

“Enflasyon muhasebesi uygulaması gerçekleştirdik biliyorsunuz ve şirketler bilançolarında öz sermayeyi artırıcı tedbirler aldılar gibi görünüyor. Bu aslında uzun vadeli sağlıklı bir durum... Ama bu, kamu gelirlerinde olumsuz bir etki oluşturdu. Bürokrat arkadaşlarımız keşke daha iyi öngörselerdi... Başından beri etki değerlendirmesini istedik ama böyle bir etki değerlendirme gelmedi bize.”¹

Bu açıklama, yalnızca mali bir sonucu değil, aynı zamanda kurumsal işleyişin zayıf halkasını da ortaya koymaktadır.

2. Enflasyon Muhasebesinin Mali Etkisi

Enflasyon muhasebesi, işletmelerin bilançolarında yer alan parasal olmayan varlıkları enflasyon karşısında güncellemeyi ve böylece “gerçek” mali tabloyu göstermeyi amaçlar.²
Bu uygulama sonucunda, özellikle sermaye yoğun sektörlerde öz sermaye kalemleri artarken, vergiye esas kârlar azalmış, dolayısıyla kamu gelirlerinde geçici bir azalma meydana gelmiştir.

Bu durum, uygulamanın beklenen teknik yararları ile mali sonuçları arasındaki farkı gündeme taşımıştır.

Yılmaz’ın açıklaması, beklenen vergi gelirleri ile fiilî tahsilat arasındaki sapmanın siyasi düzeyde de dikkat çekici boyutlara ulaştığını göstermektedir.

3. Sorumluluk Zincirinde Kırılma, Bürokrasi ve Siyaset İlişkisi

Kamu maliyesinde karar alma süreci, teknik analizlerin (etki analizi, mali yük hesapları, davranışsal tahminler vb.) hazırlanmasıyla başlar; ancak nihai karar siyasal mercilerce verilir.³
Dolayısıyla bürokrasi ile siyaset arasındaki iş bölümü, aynı zamanda bir sorumluluk zinciridir.

Yılmaz’ın “biz oturup hesap kitap yapacak değiliz, uzmanlara güveniyoruz” ifadesi, bu zincirin hangi halkasında kopma yaşandığına dair ipucu sunmaktadır.
Siyasi irade karar verirken teknik veriye dayanmak zorundadır; teknik kadrolar ise sadece hesap yapmakla kalmayıp karar sürecinin sonuçlarını da öngörmekle sorumludur.

Bu çerçevede, açıklama bir yönüyle bürokratik öngörü eksikliğine işaret ederken, diğer yönüyle siyasi denetim sorumluluğunun da tartışmaya açılmasına yol açmıştır.

4. Kurumsal Güven ve İletişim Sorunu

Ekonomik yönetimin sürdürülebilirliği, yalnızca mali disiplinle değil, kurumsal güven ve iletişimle mümkündür.

Bürokratik yapının teknik kapasitesine yöneltilen kamusal eleştiriler, kısa vadede siyasi açıklık sağlayabilir; ancak uzun vadede kurum içi motivasyon ve güven erozyonu yaratma riski taşır.⁴

Türkiye ekonomisinin geçmiş dönemlerinde, özellikle 2001 sonrası mali reformlarda, siyaset-bürokrasi iş birliğinin güçlü olduğu görülmüştür. Bu dönemde düzenlemeler, etkileri ölçülerek hayata geçirilmiş, “öngörü” kadar “uyum” da önemsenmiştir.⁵
Bugün yaşanan sorunlar, bu eşgüdümün yeniden tesis edilmesi gerektiğini göstermektedir.

5. Sonuç 

Cevdet Yılmaz’ın açıklamaları, teknik bir konudan çok daha fazlasını ifade etmektedir: kamu maliyesinde sorumluluk paylaşımının sınırlarını.

Enflasyon muhasebesi özelinde yaşanan gelir sapması, yalnızca “bürokratik öngörüsüzlük” olarak değil, kurumsal iletişim eksikliği olarak okunmalıdır.

Ekonomi yönetiminde "güven", “hesap” kadar “vicdan” da gereklidir.Karar süreçlerinin hem teknik hem de etik temelde inşa edilmesi, kamu maliyesinde sürdürülebilir güvenin ön koşuludur.

Çünkü ekonomiyi yalnızca rakamlar değil, kurumların birbirine duyduğu güven taşır.

Dipnotlar

Cevdet Yılmaz’ın 2025 yılı Ekim ayı içerisinde yaptığı açıklamadan alınmıştır; çeşitli basın kaynakları, 28–29 Ekim 2025.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu, Mükerrer Madde 298; 555 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği, Resmî Gazete: 30.12.2023, Sayı: 32416.

OECD, Budget Transparency Toolkit: How to Assess and Improve Budget Transparency, 2017.

T.C. Sayıştay Başkanlığı, Kamu Mali Yönetiminde Hesap Verebilirlik Raporu, 2022.

Şen, H., Kamu Maliyesi ve Reform Süreci, Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2014.